De mentale gezondheid van tienermeisjes is sterk verslechterd. 43 procent heeft last van angst, gepieker of depressie

Leerlingen op het Fioretti College in Lisse. De afgebeelde leerlingen staan los van genoemde onderzoek.© Foto ANP/Ramon van Flymen

Patricia Veldhuis ©NRC Media
Utrecht

De coronatijd en prestatiedruk zorgen voor meer angst, gepieker en depressieve gevoelens, blijkt uit een groot, vierjaarlijks onderzoek. De onderzoekers spreken van ’een ongekende daling’ in de mentale gezondheid.

De mentale gezondheid van meisjes is de afgelopen vier jaar sterk verslechterd. Het percentage meisjes in het voortgezet onderwijs dat met forse emotionele problemen kampt, zoals angsten, piekeren en depressieve gevoelens, steeg sinds 2017 van 28 naar 43 procent.

Dat is een van de belangrijkste conclusies uit het rapport ’Health Behaviour in School-aged Children’ dat woensdag is gepresenteerd. Hierin staan de resultaten van twintig jaar onderzoek naar het welzijn en de gezondheid van Nederlandse jongeren tussen de elf en zestien jaar.

De onderzoekers, een samenwerkingsverband van de Universiteit Utrecht, het Trimbos-instituut en het Sociaal en Cultureel Planbureau, spreken van ’een ongekende daling’ in de mentale gezondheid van meisjes.

Lees ook: Mediapedagoog over verslechterde mentale gezondheid van jongeren: ’Ouders moeten meer tijd met hun kinderen doorbrengen, juist nu’

Ook onder jongens in het voortgezet onderwijs is de mentale gezondheid gedaald, ’maar de omvang hiervan staat niet in verhouding tot de daling onder meisjes’, schrijven de onderzoekers.

Het cijfer dat meisjes in het voortgezet onderwijs aan hun leven geven is gedaald: van een 7,3 in 2017 naar een 6,7 in 2021. In de afgelopen twintig jaar is dit cijfer nooit onder de 7 gekomen. Sterker nog: in 2001 gaven Nederlandse jongeren hun leven nog bijna een 8, hoger dan in de meeste andere landen.

Coronatijd

Corona speelt waarschijnlijk een grote rol bij de daling in mentale gezondheid, zegt projectleider Gonneke Stevens, jeugdonderzoeker aan de Universiteit Utrecht. Het onderzoek werd afgenomen in het najaar van 2021, midden in de coronacrisis en vlak voor de derde schoolsluiting die leerlingen opnieuw aan huis kluisterde. „Onze cijfers wijzen erop dat vooral meisjes last hebben gehad van het gebrek aan sociaal contact met hun leeftijdgenoten”, zegt Stevens. „Jongens in mindere mate, die zijn meer gaan gamen, maar dat lijkt weinig gevolgen te hebben gehad voor hun mentale welbevinden.”

De emotionele problemen zijn niet opgelost nu de scholen weer open zijn en corona uit het straatbeeld is verdwenen, zegt Stevens. „Mentale kwetsbaarheid verdwijnt niet zomaar, daar kun je lang last van blijven houden.”

Er is bovendien meer aan de hand dan alleen corona. Al ver voor de coronacrisis zagen de onderzoekers in hun vierjaarlijkse metingen dat jongeren steeds meer last hebben van druk door schoolwerk. Ze lopen op hun tenen om te voldoen aan de hoge verwachtingen – en dat begint al in groep acht van de basisschool.

Tussen 2001 en 2021 is het percentage jongeren dat druk en stress door school ervaart bijna verdrievoudigd, van 16 naar 45 procent. En ook hier zijn het vooral meisjes die er last van hebben: 54 procent tegenover 36 procent van de jongens.

’Het lijkt daarmee gedaan met het zorgeloze leven van Nederlandse scholieren’, schrijven de onderzoekers. Ze noemen het een ’bijzonder zorgwekkende ontwikkeling’, omdat eerder onderzoek heeft aangetoond dat druk door schoolwerk sterk samenhangt met mentale problemen.

De stijging van de druk komt volgens de onderzoekers door ’het toegenomen belang dat door jongeren, hun ouders en de maatschappij in het algemeen gehecht wordt aan het behalen van een zo hoog mogelijk opleidingsniveau.’

Zesjescultuur

De ooit zo beruchte ’zesjescultuur’ onder Nederlandse scholieren en studenten lijkt definitief verleden tijd, iets wat volgens de onderzoekers ook af te lezen valt aan de groei van het schaduwonderwijs: bijlessen, huiswerkbegeleiding en privé-onderwijs waar ouders die het kunnen betalen meer geld aan uitgeven. Corona, vermoedt Stevens, heeft ook hier als katalysator gewerkt: door de leerachterstanden is de druk om hoge cijfers te halen nog meer opgevoerd.

Meer nieuws uit Uitgelicht

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.