Premium

Het huwelijk tussen Hoogovens en British Steel kent alleen maar slachtoffers. Nu is het Theo Henrar die het veld moest ruimen. Tijd voor een vechtscheiding?

Het huwelijk tussen Hoogovens en British Steel kent alleen maar slachtoffers. Nu is het Theo Henrar die het veld moest ruimen. Tijd voor een vechtscheiding?
© Foto Martin Mooij
IJmuiden

Opnieuw is er een slachtoffer gevallen in de strijd voor de toekomst van staalbedrijf Tata Steel. De Nederlandse directievoorzitter Theo Henrar moet na 33 jaar trouwe dienst het veld ruimen. Het is de zoveelste schermutseling in een 21-jarig durend verstandshuwelijk tussen Hoogovens en British Steel.

In het begin lijkt het nog een sprookje. De Nederlander Fokko van Duyne, toen nog de grote man van Koninklijke Hoogovens, en zijn collega John Bryant van British Steel maken in juni 1999 hun liefdesbaby bekend: de fusie van de twee concerns die elkaar zullen aanvullen en versterken. Corus is geboren.

In oktober van dat jaar gaat het in omvang derde staalconcern ter wereld van start. Van Duyne en Bryant zullen gedurende vier jaar gezamenlijk verantwoordelijk zijn voor de dagelijkse leiding, is het plan.

De wittebroodsweken duren echter niet lang. Het staalconcern raakt in moeilijkheden. Hoogovens boekt winst, maar de Engelse tak duikt diep in de rode cijfers. Al voor de fusie is bij insiders bekend dat de koers van het Britse pond ongunstig hoog staat, hetgeen de Britse staalexport parten speelt. Welshmen Bryant is echter niet bereid diep te snijden in de fabrieken in zijn geboorteland. Onder druk van de commissarissen moeten Van Duyne en Bryant het veld ruimen.

Sanering

Het bedrijf kondigt direct een drastische sanering van de Britse fabrieken aan. Bijna 10 duizend werknemers staan op straat. De inmiddels overleden emeritus-hoogleraar Leen Bak van de economische faculteiten van de Universiteit van Amsterdam, de Vrije Universiteit en de Katholieke Universiteit Brabant stelt in deze krant dat de harde sanering in Groot-Brittannië symptoombestrijding is, een lapmiddel.

„In het Verenigd Koninkrijk produceert men alleen laagwaardige staalsoorten, met een lage toegevoegde waarde. Fabrieken die dat doen, vind je bij honderden in de wereld. Ook in ontwikkelingslanden, waar ze het tegen een veel lagere prijs kunnen.”

De Britse Corus-poot moet naar Baks stellige overtuiging de koers drastisch verleggen. „Ze moeten producten gaan maken met een hoge toegevoegde waarde. Maar daarvoor zijn de Britse werknemers niet flexibel genoeg.”

In IJmuiden worden de bakens wel tijdig verzet. De divisie Lange Producten gaat in 2001 dicht vanwege de concurrentie, vooral uit ontwikkelingslanden. De Nederlandse tak richt zich meer op producten met een hogere toegevoegde waarde, zoals onderdelen voor de automobielindustrie.

Het onderlinge wantrouwen tussen de Nederlandse en Britse tak bereikt in 2003 een dieptepunt. De Britten willen de aluminiumfabrieken in Delfzijl, die eigendom zijn van Hoogovens, verkopen en de opbrengst ervan stoppen in het Britse deel. De Nederlandse centrale ondernemingsraad en de raad van commissarissen van Corus Nederland zeggen nee. De Engelse top probeert via de Ondernemingskamer de verkoop er alsnog door te drukken. De rechter geeft uiteindelijk de Nederlanders gelijk. Nog dezelfde dag treedt de Britse topman Tony Pedder af.

Voor de staaldeskundige professor Hans Schenk (Utrecht School of Economics) komt de machtsstrijd niet als een verrassing. „Vanaf het begin van de fusie zou het niets worden. British Steel wilde een bedrijf overnemen op het Europees continent om zo het dure Britse pond te kunnen omzeilen. Hoogovens op zijn beurt gebruikte het argument dat internationale samenwerking onontkoombaar was om te overleven op de staalmarkt.”

Effecten

Schenk verwijst naar de resultaten van zijn onderzoek naar de effecten van fusies en naar een internationale studie naar de sterke en zwakke punten van de Europese staalindustrie. Uit de staalstudie blijkt dat ook voor deze sector de regel geldt dat 65 tot 85 procent van alle grote fusies gedoemd is te mislukken.

De staaldeskundige meent verder dat het voormalige Hoogovens uitstekend in staat is om zelfstandig door te gaan. ,,Voorwaarde is dat Hoogovens zich nog meer specialiseert in hoogwaardige producten voor onder meer de vliegtuigindustrie’’, zegt hij.

Het onderlinge gekrakeel tussen de Engelsen en Nederlanders verstomt enigszins wanneer het Indiase staalconcern Tata Steel in 2007 Corus overneemt voor een prijs van ruim 9,1 miljard euro. „Een te hoge prijs”, zal topman Ratan Tata jaren later zeggen tijdens een seminar op de Universiteit van Amsterdam. Ondanks de nieuwe aandeelhouder blijft bij de Britse vestigingen een radicale koerswijziging uit. De kaasschaafmethode blijkt een favoriet middel. Bij diverse reorganisaties in het Verenigd Koninkrijk vervallen nog eens duizenden banen.

Pas in 2014 maakt de leiding bekend af te willen van de divisie Lange Producten in het Verenigd Koninkrijk en zich meer te gaan richten op de stripactiviteiten voor de automobielindustrie. Maar eigenlijk is het leed dan al geleden.

De situatie in Groot-Brittannië wordt ondertussen steeds penibeler. Medeoorzaak: de goedkope importen uit China. Dat land heeft een overschot aan staalcapaciteit vanwege de afgenomen binnenlandse vraag. Chinees staal wordt tegen afbraakprijzen op de wereldmarkt gedumpt. Bovendien belemmert – nog steeds – de dure pond de Britse export.

De Chinese staaldumping leidt ertoe dat honderden Britse en Nederlandse staalarbeiders in 2016 gezamenlijk meedoen aan een grote demonstratie in Brussel. Ze roepen de EU-leiders op om staaldumping tegen te gaan. Het blijkt een enerverend jaar, want ook wordt duidelijk dat Tata Steel Europe wil fuseren met het Duitse ThyssenKrupp. Nog datzelfde jaar gaan opnieuw Britse staalfabrieken dicht vanwege de slechte resultaten, ondanks de honderden miljoenen die vanuit IJmuiden worden overgeheveld naar het Verenigd Koninkrijk.

Maar daar blijft het niet bij. Als donderslag bij heldere hemel kondigt de Europese directie van de multinational eind 2019 een reorganisatie aan waarbij drieduizend arbeidsplaatsen komen te vervallen, waarvan meer dan de helft in Nederland.

De Nederlandse vakbonden reageren furieus. Waarom zou je een gezond deel harder treffen in je reorganisatieplannen dan de zwakke broeder, lees Groot-Brittannië? Peter Zonneveld, voormalig directeur van het aan Tata Steel gelieerde Danieli Corus (bouwer van hoogovens), stelde onlangs dat de Indiër Ratan Tata ongetwijfeld spijt heeft van de overname van Corus, maar dat hij kennelijk geen afscheid kan nemen van de verlieslijdende UK-tak.

Niemand weet hoe de Britse economie zich zal ontwikkelen na de coronacrisis en de Brexit. Na de zoveelste strijd binnen Tata Steel is de vraag opnieuw actueel of het Nederlandse deel genationaliseerd moet worden, terug dus naar de Koninklijke Hoogovens. Het reddingsplan van de KLM kost de overheid miljarden. Waarom kan de portemonnee niet ook worden getrokken voor de nationalisatie van de eigen staalindustrie?

Meer nieuws uit Regio

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.