’We verkochten kaarsen voor de ondergrondse. De Duitse buren van de Luftwaffe namen er een heel stel af, wisten zij veel’

Verbroedering met Engelse soldaten, na de thee bij moeder Bijlard (derde van links, achter).
© Archief
Hilversum

Omdat het 75 jaar na de bevrijding is, plaatsen we nogmaals een artikel uit 2008.

Lees hier alle verhalen over 75 jaar bevrijding

Hij heeft twee souvenirs uit de Tweede Wereldoorlog: een theelepeltje met een Duitse adelaar en een Engels soldateninsigne. Ze vertellen het verhaal van een elfjarig jongetje aan de Diependaalsedrift in Hilversum.

Herman Bijlard, zoon van de directeur van de Veneta-tapijtfabriek, woonde destijds op nummer 28. Het buurhuis was de laatste oorlogsmaanden een Duits officiersonderkomen van de Luftwaffe. ,,Het moet gezegd, ze waren niet slecht voor ons.''

In de vijfde klas van de Aloïsiusschool zat hij en die laatste oorlogswinter woog hij nog maar 34 kilo.

Herman en zijn zusje Berthy kregen bijvoeding via het interkerkelijke IKONGO. Bij de Zuiderkerk gingen ze 'blauwe soep' eten en later ontvingen ze hun middagmaaltje in de gymzaal van het Sint Annagesticht.

Ook at de jongen roggepap in t Hof van Holland. ,,Je ging erheen met bord en bestek en als je er iets van verloor, kreeg je geen eten.''

Lees ook: ’In de Hongerwinter kregen we aardappelschillen in lauw water. Meer was er niet’ [video]

Houthakken

Op de Diependaalsedrift was het, behoudens enkele razzia's en nachtelijk overtrekken van vliegtuigen naar Duitsland, nog redelijk rustig. ,,Wij vermaakten ons met huiswerk voor school, waar we eenmaal per week heen gingen, en met houthakken'', vertelt Heman Bijlard (75 in 2008).

Aan die betrekkelijke rust kwam een einde toen in maart 1945 diverse huizen op de laan in beslag werden genomen door manschappen van de Duitse Luftwaffe. Zij moesten Vliegveld Hilversum bewaken, want op Trompenberg was het hoofdkwartier van de Deutsche Wehrmacht gevestigd en luchtmacht-generaal Christiansen had er zijn vliegtuig staan.

,,Het huis van buurman Nicolaas Felix, directeur van Publieke Werken, werd gevorderd. Het werd een sociëteit voor officieren. Er kwam een generator in de tuin en een schildwacht voor de deur. Meneer Felix, die ondergedoken was wegens verzetsactiviteiten, kwam bij ons in huis. De Engelse wegwijzers die bij hem op zolder lagen, hebben we onder de neus van de militairen naar onze vliering getransporteerd.''

Ondergrondse

Het was even schrikken, maar al gauw bleek dat de nieuwe buren wel meevielen. ,,Voor de hoge officieren moest je uitkijken, maar de lagere rangen behandelden ons goed. Sommige Oostenrijkers konden ook fel zijn of militairen die pas gearriveerd waren.''

Maar de kok bracht koekjes en sprong met een pan etensresten over de heg. De mooie fietsen van de familie werden netjes opgeborgen in de schuur en zouden bewaard blijven tot de bevrijding.

Intussen verrichtten Herman en zijn buurjongen Jan Wisse Smit kleine verzetsdaden. ,,We verkochten kaarsen voor de ondergrondse. De Duitse buren namen er een heel stel af, wisten zij veel. Ook brachten we wel eens een briefje in de het stuur van de autoped naar meneer Moorman, die op nummer 3 woonde en een van de leiders was van de ondergrondse in Hilversum.''

Voedseldropping

Grootmoeder De Vries van moederszijde, die bij hen was ingetrokken, was van Duitse afkomst. Als er huiszoekingen waren, deed zij veelal het woord. ,,Mijn vader en de heer Felix zaten dan ondergedoken en oma leidde de Duitsers af. Een keer was er een soldaat bij die uit haar geboortedorp kwam. Na een kort gesprek droop hij af met tranen in zijn ogen.''

Militairen van de Luftwaffe verlaten op 10 mei de Diependaalsedrift.
© Archief

Het huis op nummer 14, van leraar Duits G.J. Dieperink die het Hilversumse verzet leidde, werd 's nachts door een stel Duitse fanatiekelingen onderzocht. ,,Of het verraad was weet ik niet, maar het waren in ieder geval niet onze buren van de Luftwaffe.”

Lees ook: Uniek fotoalbum Gerrit Jan Dieperink, docent Duits en spil van het verzet in Hilversum, komt boven water: ’We wisten niet dat er zo veel mensen bij betrokken waren’

Vlak voor de bevrijding waren op 2 mei voedseldroppings op de Crailose heide. Hermans vader, een amateur-fotograaf en -filmer, maakte er opnames van. ,,Wij kropen overdag het dak op om vliegtuigen te tellen die naar Duitsland vlogen, maar als je over de honderd was, hield je op.''

Op 4 mei 's avonds kwam een buurjongen vertellen dat de bezetters gecapituleerd hadden. ,,Ondanks Sperrzeit gingen we de straat op. Een Feldwebel van de Luftwaffe die juist de laan in kwam rijden, vroeg wat er aan de hand was. Wij antwoordden enthousiast dat Duitsland zich had overgegeven en toen zei hij: 'Dann fahre ich sofort nach Wien'.''

Somber

De Duitse officieren die in hun sociëteit een film hadden bekeken, kwamen met sombere gezichten naar buiten. ,,Hun overste ging navraag doen bij het hoofdkwartier op de Trompenberg. Wij zijn gewoon naar huis gegaan om feest te vieren.''

De volgende dag al werden de bevrijders in Hilversum verwacht. Herman ging met zijn familie naar Gooiland, maar al wie er kwamen geen bevrijders.

,,Dan maar weer naar huis. Mistroostig hakten we houtjes voor de noodkachel. Mijn vriendje Jan Wisse Smit stak zijn neus om de hoek van de garagedeur. 'Balen!', zei hij.''

Ook op zondag 6 mei gebeurde er niets. Jans kleine broertje vatte met zijn houten geweertje post naast de Duitse schildwacht. ,,Wel stoer en zo had hij ook wat gezelschap.''

9 mei 1945: Mannen van het Engelse Leicester Regiment op weg naar de Ruysdaelschool.
© Archief

Maar op maandag was het zover. Herman liep met zijn vader naar het kruispunt van de Gijsbrecht en de Utrechtseweg. Daar zagen ze een jeep van de Engelse verkenners Polar Bears naderen. ,,Die wachtten netjes tot de Canadezen op de Soestdijkerstraatweg gearriveerd waren. Pas toen zetten ze hun eigen stoet in beweging.''

Zittend op een Engelse gevechtswagen reden Herman en de zijnen het dorp binnen. Iedereen zong en danste en Bijlard sr. kon niet ophouden met filmen en fotograferen. ,,Toen we moe werden, want onze magen waren leeg, gingen we terug naar de Soestdijkerstraatweg, waar nog steeds militairen kwamen binnenrijden.''

De Duitse schildwacht bij het buurhuis van Herman vertoonde zich daags na de bevrijding weer op straat. ,,Of hij een kogel in zijn geweer had, weet ik niet. Een Engelsman kwam langs en maakte een praatje met hem. Hij mocht kennelijk zijn spullen blijven bewaken.''

Lees ook: Hilversum in de oorlog: bezetting en bevrijding [video]

De negende mei was een bijzondere dag, want toen kwam het Leicester Regiment de straat ingereden. ,,Ze zouden ingekwartierd worden in de Ruysdaelschool en stopten voor onze deur. Mijn moeder nodigde een paar mannen uit op de thee van ons voedselpakket. 's Avonds gingen wij kinderen naar de school om te kijken of er eten was, en ja hoor, kippenboutjes en kluiven. De militairen hadden het grootste plezier in ons.''

Vertrek Duitsers

Het was tijd voor de Duitse buren om de aftocht te blazen. Ze vertrokken daags daarop in alle vroegte.

,,We hebben nog geholpen hun wagens naar buiten te duwen uit verschillende garages en toen kregen we zowaar onze fietsen terug. Daarna ging de armzalige stoet richting Gijsbrecht. Na de oorlog kwam er nog een brief van die Feldwebel uit Wenen. Hij was een half jaar krijgsgevangene geweest en runde weer een bloeiende kapperszaak. Van die aardige kok hoorden we nooit meer wat.''

Buurman Felix kon zijn huis weer in en hij stak meteen de vlag uit. Binnen trof hij glaswerk aan uit het Amsterdamse Carlton Hotel en bestek met adelaars en hakenkruizen. Herman kreeg een suikerlepeltje. Hij heeft het zijn leven lang bewaard.

's Middags ging hij met zijn zusje en vriend Jan naar de Engelse vrienden van het Leicester Regiment, die in de Ruysdaelschool zaten. Die hadden juist een open amfibievoertuig in gereedheid gebracht om ermee naar de Lage Vuursche te gaan. Daar moest een munitievoorraad worden ontmanteld.

Gevaarlijk

,,We mochten meerijden tot het Laapersveld, want verder was het te gevaarlijk zeiden ze. We waren nauwelijks terug in onze laan of we hoorden een enorme knal. Later bleek dat dertien van onze vrienden waren omgekomen, nadat een Duitse krijgsgevangene een handgranaat in een berg munitie had gegooid.''

De mannen werden op 12 mei op de Noorderbegraafplaats begraven.

Herman Bijlard ontmoette in de jaren tachtig op een reünie van bevrijders in Hilversum een voormalige Engelse soldaat die het tragische voorval had overleefd.

,,Ik ben kort daarop bij hem gaan logeren. Na afloop kreeg ik het Leicester insigne dat hij op zijn baret droeg toen hij op 9 mei Hilversum binnenreed. Het is een bijzonder aandenken.''

Lees ook: Het dagboek van Piet Bierman, april-mei 1945

Lees ook: Hilversum is vrij! Eforie en verwarring rond de bevrijding

Meer nieuws uit Gooi en Eemland

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.