Meerijden met de trotse bevrijders; Polar Bears vonden Hilversummers ’de gezelligste mensen van het continent’

Manschappen van de Polar Bears wisselen gegevens uit met Hilversumse jeugd.

Manschappen van de Polar Bears wisselen gegevens uit met Hilversumse jeugd.© Foto SAGV

Eddie de Paepe
Hilversum

Dat Hilversum door de Canadezen is bevrijd, is een misverstand. De eerste geallieerden die de radiostad bereikten, waren verkenners van de Britse 49e (West Riding) Infanterie Divisie. Waar komt hun bijnaam de Polar Bears vandaan, hoe kwamen ze in Hilversum terecht, en wat gebeurde er daarna?

Historicus Pieter Hoogenraad schreef een interessant en goed leesbaar boek over deze trotse maar ’toevallige’ bevrijders van Hilversum. Toevallig, want het hadden net zo goed andere geallieerde militairen kunnen zijn geweest, zo blijkt uit zijn relaas.

Hoogenraad is bij zijn boeiende beschrijving van de wederwaardigheden van de Polar Bears niet over een nacht ijs gegaan. Hij volgt nauwgezet het spoor van dit Britse legeronderdeel. Daarvoor moet hij bij het begin beginnen. Dus bij de ’territoriale krijgsmacht’ die de Britten begin vorige eeuw in het leven roepen na de moeizaam verlopen oorlog met de Boeren in Zuid-Afrika.

Loopgraven

Een van onderdelen van dit ’extra’ leger is de West Riding Divisie, genoemd naar West Riding, een gebied in het graafschap Yorkshire in het Noorden van Eengeland, waar de manschappen vandaan komen. Tijdens de Eerste Wereldoorlog vechten ze in de loopgraven bij Ieper in West-Vlaanderen en in talloze andere slagen in Noord-Frankrijk, zo weet Hoogenraad te melden. ’Toen er een eind aan de oorlog kwam, waren er 9.500 mannen van de divisie gesneuveld.’

sVanaf het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog, in september 1939, volgt de Hilversumse historicus de verrichtingen van het Britse legeronderdeel op de voet. Dat doe hij zo nauwgezet dat de lezer als het ware met ze meeloopt en -rijdt. Om te beginnen in Noorwegen, waar twee brigades betrokken zijn bij een mislukte poging om de Duitse aanval te keren.

Niet heldhaftig

Na de terugkeer in het Verenigd Koninkrijk vertrekt de divisie naar het strategisch gelegen IJsland, om een mogelijke Duitse invasie af te slaan. De vijand laat zich echter niet zien. Maar op het met sneeuw bedekte eiland krijgt de divisie wel haar bijnaam. De ijsbeer op het nieuwe embleem op alle voertuigen en uniformen kijkt eerst nog omlaag in een wak om een vis te verschalken. Niet heldhaftig genoeg, vindt een generaal. ’Hij moet zijn kop omhoog heffen en brullen’. Het embleem wordt aan zijn wens aangepast.

In de eerste helft van 1942 keren de manschappen terug naar het moederland om getraind te worden voor de komende invasie. Tot hun grote teleurstelling zijn de Pola Bears niet present op D-day, maar zetten pas vier dagen later voet aan land in Normandië. Onder bevel van de beroemde generaal Montgomery leveren zij in de omgeving van Caen verwoede gevechten tegen de ervaren Duitse troepen. Ze lijden daarbij grote verliezen.

Hoogenraad beschrijft hoe de Britten na de doorbraak uit het Normandische bruggenhoofd doorstoten naar het noorden. Ze veroveren achtereenvolgens Le Havre, Roosendaal en Willemstad, ’meestal na felle gevechten’. ’De winter van 1944-1945 brachten de Polar Bears kleumend door in het onder water gezette oostelijke deel van de Betuwe.’

Begin april zit de vaart er weer in. Al onderdeel van het 1e Canadese Legerkorps steekt de divisie de Rijn over, verdrijft de Duitsers uit Arnhem en Ede en bevrijdt de enen na de andere plaats op de Veluwe.

Blaskowitz

Op 7 mei 1945 rijdt de Duitse kolonel-generaal Blaskowitz vanuit zijn hoofdkwartier in Hilversum naar Wageningen om de capitulatie te ondertekenen. De volgende dag trekken de eerste geallieerde legervoertuigen het nog niet bevrijde westen van Nederland binnen. Het zijn verkenners van - om precies te zin - het 49ste Reconnaissance Regiment (de ’Recces’) van de 49ste (West Riding) Infanterie Divisie. Zij vormen de voorhoede van de Canadese troepen.

In afwachting van de bevrijders op het Gooilandplein.

In afwachting van de bevrijders op het Gooilandplein.© Foto SAGV

Uitzinnige blijdschap

Hoogenraad volgt deze Polar Bears op de voet, maar beschrijft ook beeldend wat er ondertussen in Hilversum en omgeving gebeurt. De teleurstelling van die 6e mei, als heel Hilversum tevergeefs is uitgelopen om de bevrijders binnen te halen. De uitzinnige blijdschap van de dag daarop, als de Polar Bears onder leiding van majoor Hamish Taite als eersten arriveren. Diezelfde dag rijden ze door naar Amsterdam, waar zij machteloos aan de zijlijn moeten staan als Duitse militairen op de Dam het vuur openen op een mensenmenigte.

Door de Canadezen

Kort daarop keren eenheden van de Polar Bears terug in Hilversum, waar ze opnieuw feestelijk worden onthaald. Op 8 mei volgen eenheden van de 1e Canadese Legerkorps, die ook door een juichende menigte worden ontvangen. ’Veel Hilversummers zouden nog jaren later volhouden dat ze door de Canadezen waren bevrijd’, noteert Hoogenraad.

Commandant Hamish Taite van de Polar Bears op het bordes van Gooiland.

Commandant Hamish Taite van de Polar Bears op het bordes van Gooiland.© Foto SAGV

Seringen

Het hoofdkwartier van de Polar Bears nam zijn intrek in de Trompenberg. De Britten, die worden bedolven onder de rododendronbloemen en seringen, ’vonden de Hilversummers de gezelligste mensen van het continent.’ Zij krijgen als taak alle Duitse troepen in de wijde omgeving (van Woudenberg tot Huizen) te ontwapenen. Op 10 mei gebeurt een grote tragedie. Bij het inlevere van Duits wapentuig bij Soestdijk explodeert een zware antitankmijn. Daarbij komen dertien Britse en twee Duitse soldaten om het leven. De Britten worden begraven op de Noorderbegraafplaats in Hilversum.

1642 gesneuveld

In het laatste deel van mei vertrekken de Polar Bears via Oost-Nederland naar Duitsland om te fungeren als bezettingstroepen. In de voorgaande elf maanden na de landing in Normandië zijn 7750 mannen van de divisie gewond geraakt en sneuvelden er 1642.

Hoogenraad volgt de bevrijders van Hilversum tot het heden. Sinds 2015 bestaat er geen enkele militaire eenheid meer die hun embleem draagt. ’De beer lijkt te zijn uitgestorven’, schrijft de historicus. Om direct daarop het tegendeel te bewijzen. Zo staan er op diverse plaatsen in Nederland (Roosendaal, Arnhem, Loenen en Utrecht) en België (Wuustwezel) monumenten die herinneren aan de offers die de Polar Bears voor de bevrijding brachten.

© Foto Studio Kastermans

Aaibare ijsbeer

En Hilversum heeft er sinds woensdag ook een. Op het Gooilandplein. Burgemeester Pieter Broertjes onthulde de aaibare ijsbeer op een V-vormige sokkel als symbool van de vrede. Broertjes en zijn echtgenote leggen donderdag bloemen op de graven van de dertien Polar Bears. Hoogenraad houdt een korte toespraak.

Pieter Hoogenraad: De Polar Bear Divisie; de bevrijding van Hilversum. Hilversum, 2020. Prijs 19,50 euro. ISBN 9789087048570.

Meer nieuws uit Gooi en Eemland

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.