Premium

Coronacrisis leidt tot een roemloos einde van de ’Queen of the Skies’ bij KLM

Coronacrisis leidt tot een roemloos einde van de ’Queen of the Skies’ bij KLM
Een 747 landt op Schiphol.
© Foto Arnoud Raeven
Schiphol

Boeing 747, ook wel ’Jumbo Jet’ of de ’Queen of the skies’ genoemd. Na zondag is het over en uit voor het iconische passagiersvliegtuig bij KLM. De laatste zeven toestellen gaan als gevolg van de coronacrisis een jaar eerder naar de sloop.

Vliegtuigen krijgen afscheidsfeestjes. Toen de laatste Fokker bij KLM uit de vloot ging, waren er speciale activiteiten en werd op Schiphol-Oost een klein monument onthuld. Enkele jaren daarvoor ging met veel tamtam de laatste MD-11 als passagierstoestel uit de vloot. Ook de MD-11 was een icoon vanwege een derde motor in de staart.

En wat krijgen de laatste Jumbo Jet’s voor passagiers voor eind, doet KLM nog iets? „Op dit moment zijn de uitdagingen dusdanig groot voor ons hele bedrijf dat het niet haalbaar en ook ongepast zou zijn op dit moment veel aandacht te besteden aan de laatste vlucht van de 747”, laat de woordvoerder weten.

Eigenlijk zou het laatste toestel volgend jaar zomer uit de vloot gaan, maar door de coronacrisis valt het vliegverkeer grotendeels stil en wil KLM snel bezuinigen. Overigens verdwijnt de 747 niet helemaal van Schiphol, want KLM en enkele andere maatschappijen hebben nog wel 747’s voor alleen vracht. Maar het passagierstijdperk is voorbij. „Het is de bedoeling deze zo snel mogelijk te parkeren op andere locaties dan op Schiphol. Daar staan ze in de weg, met name omdat er veel vliegtuigen aan de grond worden gehouden.”

Sloop

Het lot van de toestellen is duidelijk: de sloop. Eerder gingen al enkele Jumbo Jet’s naar gespecialiseerde sloopbedrijven in Twente, Spanje en de VS. Verder staat er een bij het Aviodrome in Lelystad en voor het Corendon hotel in Badhoevedorp. Elders in de wereld zetten steeds meer luchtvaartmaatschappijen de giganten aan de kant. Ze zijn verouderd, maken veel herrie en verbruiken met hun vier motoren teveel kerosine. Moderne toestellen zoals de 777 en de 787 Dreamliner zijn stiller en zuiniger.

Maar met het verdwijnen van de 747 wordt het wel een stuk saaier op de luchthavens. De iconische toestellen verdwijnen en alleen de ’sigaarmodellen’ blijven over. Van heel klein tot heel groot. Zelfs het allergrootste passagiersvliegtuig de A380, populair bij Emirates, ziet er niet indrukwekkend uit: gewoon een iets dikkere sigaar.

De bult

De 747 dan? „Het begint al als je komt aanlopen bij de gate. Dan stáát daar echt iets. Vier motoren en een bult, krachtig en indrukwekkend”, schrijft stewardess Renata Beck in haar blog. Het is het vliegtuig dat zij al tekende toen ze een kind was. „Met die zo kenmerkende bult, ofwel het upperdeck. Te bereiken via de trap, waar ik in de loop van de tijd veel passagiers gefascineerd naar boven heb zien staan turen, vragend of ze even mochten kijken.”

Als businessclass-stewardess, KLM heeft geen eerste klas, was ze daar regelmatig te vinden. „Een fijne rustige plek, waar het leven van een stewardess nog bijna net zo glamoureus lijkt als het in de jaren ’70 moet zijn geweest. En dan natuurlijk de cockpit, hoog boven alles uit, een ware uitkijkpost over de wereld. Een aantal keer had ik het geluk een start of landing in de cockpit mee te maken. Op elk toestel blijft dat een belevenis, maar tijdens het taxiën met de Boeing747 begrijp je pas echt de bijnaam Jumbo Jet.”

De plaatsing van de cockpit bovenop het toestel heeft te maken met de ontwikkelfase bij Boeing. De vliegtuigbouwer was in eerste instantie bezig een zo groot mogelijk vrachttoestel te maken. Om die maximaal te kunnen laden, moest de neus open kunnen klappen. Dat is precies de plek van de cockpit. Vandaar de bult. Bij de vrachtvarianten van dit toestel, die KLM ook in gebruik heeft, kan die neus open en kunnen extra grote ladingen in een keer naar binnen worden geschoven.

Revolutie

De passagiersvariant van het toestel werd in 1970 opgeleverd. Het betekende een revolutie in de luchtvaart. De Jumbo Jet was het eerste widebody-toestel: tien stoelen op een rij met twee gangen. Het was het grootste passagiersvliegtuig ter wereld tot in 2007 de Airbus A380 kwam, een dubbeldekker.

Het betekende indertijd dat vliegen voor de gewone Nederlander betaalbaar werd. KLM kreeg op 31 januari 1971 zijn eerste Jumbo Jet. Daarmee was KLM de eerste Europese maatschappij met de 747. Op Schiphol moesten hangars en pieren worden aangepast om de gigant binnen te halen. De huidige 747’s zijn ruim 64 meter breed, 70 meter lang en 19 meter hoog. Bij KLM passen daar 408 passagiers in.

Combi

Maar KLM kwam bij Boeing ook met een speciaal verzoek: een variant waarbij voorin het vliegtuig stoelen staan en achterin vracht kan. De 747-combi. Natuurlijk heeft de 747 ook een gewoon laadruim, maar KLM wilde extra grote dingen meenemen op lijnvluchten. Extra groot betekende onder meer boxen met paarden, olifanten en enkele jaren geleden de panda’s uit China. Mede daardoor ontwikkelde KLM zich tot een van de grootste vervoerders van paarden. Passagiers die achterin zaten konden de dieren daadwerkelijk horen hinniken.

Ook die combi’s gaan er nu uit. KLM zegt genoeg te hebben aan de paar overgebleven vrachtvliegtuigen. Bovendien kan in de nieuwe 777 en 787 ook veel vracht mee in het ruim. Tot voor kort was er wereldwijd sprake van overcapaciteit in de vrachtsector. Door de coronacrisis vallen echter steeds meer passagiersvluchten uit en is er weer een tekort aan vrachtvliegtuigen. Enkele maatschappijen stouwen momenteel lege passagierstoestellen vol met vracht. En een 747 van KLM haalde deze week medische apparatuur op uit Sjanghai.

Stan Wraight, een autoriteit op het gebied van luchttransport, schreef een week geleden een open brief aan de KLM-directie om de combi’s tijdens de huidige crisis in dienst te houden. Wanneer je immers de stoelen eruit haalt, heb je een volwaardig vrachtvliegtuig. „Er is gekeken of de combi’s nog nodig zijn. De vracht die wordt aangeboden kan echter allemaal door de vrachttoestellen en de 777-300 en de 787 worden vervoerd. Voordeel van die types is dat de milieubelasting en operationele kosten veel lager zijn”, reageert de KLM woordvoerder. Ofwel, ook voor de combi’s is het over en uit.

Heupen

Is het verdwijnen van de 747 erg? Wel voor het personeel, denkt Renata Beck: „Wij houden van de fijne brede gangpaden, waar we niet continu met onze Hollandse heupen tegen schouders en knieën van passagiers aan botsen. We houden van de ruime galleys en van de indeling waar ooit over is nagedacht door een ontwerper die het goed voor had met cabinepersoneel.”

Passagiers hebben gemengde gevoelens. De laatste jaren is de businessclass nog wel gemoderniseerd, maar de economy niet. Daar zijn de videoschermen erg klein, er zijn geen oplaadpunten en de stoelen zijn verouderd. Klanten klagen daar over. Wat dat betreft was het de hoogste tijd om over te schakelen op de nieuwe toestellen.

Dat KLM geen afscheidsfeestje heeft voor de 747 doet fans en spotters wel pijn. Op Facebook hebben bijna tienduizend mensen zich aangesloten bij de Farewell-groep. Daar worden de laatste foto’s, video’s en verhalen gedeeld. Zondag landt om 15.00 uur de laatste.

Meer nieuws uit Amsterdam

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.