Premium

De letterzetter slaat vernietigend toe bij de toch al verzwakte fijnsparren; Boswachter Noortje Talens: ’Er is eigenlijk geen houden meer aan’ [video]

De letterzetter slaat vernietigend toe bij de toch al verzwakte fijnsparren; Boswachter Noortje Talens: ’Er is eigenlijk geen houden meer aan’ [video]
BAARN

Fan van fijnsparren? Geniet er nog maar even van, want met een beetje pech zijn ze over een tijdje misschien wel allemaal weg. Met dank aan de letterzetter. De letterzetter? Ja, de letterzetter. Het onooglijke bruine kevertje van amper een halve centimeter groot blijkt een ’massamoordenaar’ voor de fijnspar. ,,Er is eigenlijk geen houden meer aan.”

Met een gemiddelde van een boom per minuut gaan ze om, de fijnsparren naast nationaal scoutingcentrum Buitenzorg in Baarn. De grijper van de harvester pakt de stam, zaagt hem door, legt hem neer, stroopt de takken eraf, zaagt de stam in stukken van een meter of twee en legt die stukken op een stapel. Paar meter doorrijden en de volgende stam. ,,Het kost geen enkele moeite”, weet boswachter Noortje Talens. ,,Die stammen zijn er zo slecht aan toe, die zaag is er zo doorheen.”

De letterzetter slaat vernietigend toe bij de toch al verzwakte fijnsparren; Boswachter Noortje Talens: ’Er is eigenlijk geen houden meer aan’ [video]
De stapels boomstammen zijn het resultaat van een half uurtje werk. De bomen zijn aangetast door de letterzetter, die gangen boort in de schors van de fijnspar. Het resultaat: kale stammen en dode bomen. Boswachter Noortje Talens laat de gatenkaas onder de loslatende schors zien.
© foto’s caspar huurdeman

Voor de veiligheid

Staatsbosbeheer had geen dag langer kunnen wachten met de velling. ,,We doen dit voor de veiligheid. Die bomen zijn zo aangetast door de letterzetter, die kunnen zo breken en vallen. Dat is ook de reden dat die bomen om moeten. De bossen rond Baarn zijn druk, veel recreatie. En op dat stuk rond Buitenzorg komen veel scouts. We moeten niet hebben dat er dan ineens een boom omvalt.”

De letterzetter slaat vernietigend toe bij de toch al verzwakte fijnsparren; Boswachter Noortje Talens: ’Er is eigenlijk geen houden meer aan’ [video]

Gangen boren

De letterzetter dus, die heeft het allemaal op zijn geweten. Het kevertje boort een gang door de bast en deponeert daar de eitjes. Die komen uit en boren zich weer naar buiten. Dat gangen boren gebeurt in op zich best artistieke patronen - daar komt de naam letterzetter vandaan - maar is hartstikke dodelijk voor de fijnspar in kwestie. De sapstromen worden onderbroken en de boom kan daardoor dus minder voedingsstoffen en water vanuit de grond naar de rest van de boom vervoeren. En dan is het snel einde verhaal.

De letterzetter slaat vernietigend toe bij de toch al verzwakte fijnsparren; Boswachter Noortje Talens: ’Er is eigenlijk geen houden meer aan’ [video]

,,Die letterzetter is op zich geen nieuw fenomeen, dat kevertje was er altijd al”, vertelt de boswachter. De letterzetter deed zich tegoed aan verzwakte zieke bomen en liet de rest ongemoeid. Gezonde sparren maken hars aan en dat houdt de kever buiten. Een natuurlijk evenwicht dus. Maar dat evenwicht is grondig verstoord. ,,Niet alleen rond Baarn, het is een landelijk probleem. Maar rond Baarn valt het misschien wel extra op, doordat de bossen nogal druk gebruikt worden voor recreatie.”

Verzwakt door de droge zomers

In feite worden de fijnsparren met enige vertraging alsnog slachtoffer van de droge warme zomers van 2018 en 2019. ,,Door die droogte zijn veel fijnsparren verzwakt, en de letterzetter pakt vooral die verzwakte bomen.” Als er heel veel letterzetters zijn, kunnen ze ook gezonde bomen aanvallen, maar vooralsnog houden ze het bij zwakkere exemplaren. Die zijn er door de droogte dan ook genoeg. Volgens Talens zijn er inmiddels ook gevallen bekend - niet in deze regio - waarbij de letterzetter zich in douglas en lariks heeft genesteld. Het kevertje beperkt zich sowieso tot naaldhout.

De letterzetter slaat vernietigend toe bij de toch al verzwakte fijnsparren; Boswachter Noortje Talens: ’Er is eigenlijk geen houden meer aan’ [video]

Niet te stoppen

Staatsbosbeheer kan weinig anders dan het beste ervan hopen. Wellicht dat fijnsparren weerbaarder worden als deze zomer een natte zomer wordt, maar dat is afwachten. ,,We kappen nu vanuit veiligheidsoverwegingen, niet omdat we de illusie hebben daarmee de letterzetter te kunnen stoppen. Staan aangetaste bomen midden in bosvakken, dan laten we het zo. Dood hout is ook waardevol in het bos. Maar je kan zelf zien hoe erg het is. Bij Buitenzorg bijvoorbeeld, waar we nu bomen weghalen. Waar je ook kijkt, alle fijnsparren zijn daar aangetast. Die gaan allemaal dood. Niks aan te doen, geen houden meer aan.”

Waar wordt geveld?

Staatbosbeheer haalt door de letterzetter aangetaste fijnsparren alleen weg op plekken waar veel mensen komen, langs paden, bij parkeerterreinen, rond kampeerterreinen. Aangetaste bomen midden in het bos blijven staan, sterven en vallen om.

De bomenkap vanwege de kleine dodelijke kever speelt zich op dit moment af op landgoed Buitenzorg, naast het scoutingcentrum direct achter de kwekerij aan de Amsterdamsestraatweg. Vorige weken is er voor de veiligheid al veel aangetast hout geveld rond de Hooge Vuursche, bij de parkeerplaats daar aan de rand van het bos en achter restaurant Vuur.

De letterzetter slaat vernietigend toe bij de toch al verzwakte fijnsparren; Boswachter Noortje Talens: ’Er is eigenlijk geen houden meer aan’ [video]

Deze week gaan ook nog tientallen sparren om in het Baarnsche Bos, vooral in het gebied langs het spoor. De velling moet deze week zijn afgerond, dit weekeinde begint het broedseizoen en dan mogen er geen bomen meer om.

Het gevelde hout wordt niet direct weggehaald. Het is op dit moment te nat voor zwaar verkeer door het bos, paden zouden zwaar beschadigd raken.

Meer nieuws uit Gooi en Eemland

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.