Premium

Verkleedkist in Enkhuizen inspireert regisseur Jelmar Hoekstra tot documentaire ’Onze jongens in de jungle’ over Nederlandse dienstplichtige militairen in Suriname [video]

Verkleedkist in Enkhuizen inspireert regisseur Jelmar Hoekstra tot documentaire ’Onze jongens in de jungle’ over Nederlandse dienstplichtige militairen in Suriname [video]
Amsterdam

Ruim 20.000 Nederlandse jongens vertrokken tussen 1945 en 1975 naar de toenmalige kolonie Suriname om daar hun dienstplicht te vervullen. ,,Voor ons in die tijd een unieke kans om op avontuur te gaan’’, zegt Jacques Staal (77) uit Leiden. Hij en negen anderen vertellen hun verhaal in de documentaire ’Onze jongens in de jungle’ van de Haarlemse filmmaker Jelmar Hoekstra, die zondag in Breda in première gaat.

Voor Hoekstra begon het allemaal in het ouderlijk huis in Enkhuizen. ,,Mijn broer en ik hadden een verkleedkist met daarin ook een jungleboekje, een filmrolletje en een kapmes van een oom die in 1952 in Suriname gediend had. En bij mijn oma in de kamer hing een opgezette kaaiman die hij had meegenomen.’’

Hij vond het als klein jongetje al fascinerend, maar het idee voor een documentaire kwam pas twee, drie jaar geleden. ,,Na een aantal jaren veel reclamewerk in opdracht gedaan te hebben, wilde ik uit artistiek oogpunt weer eens een documentaire maken. Ik ben erg geïnteresseerd in koloniale onderwerpen en de TRIS, de toenmalige troepenmacht in Suriname, had nog weinig aandacht gekregen.’’

Dagboekje

Op internet stuitte hij op het dagboekje van zo’n oud-TRIS-militair. ,,Hij adviseerde me contact te zoeken met de Stichting Triskontakten in Zwijndrecht. Zij hebben een eigen blad en museum. Ook hebben ze in Suriname een monument opgericht voor omgekomen militairen. De stichting was enthousiast en via hen ontmoette ik een groot aantal mannen die hun diensttijd in Suriname hebben vervuld.’’

Verkleedkist in Enkhuizen inspireert regisseur Jelmar Hoekstra tot documentaire ’Onze jongens in de jungle’ over Nederlandse dienstplichtige militairen in Suriname [video]
Leidenaar Jacques Staal tijdens zijn diensttijd in Suriname.
© Filmstill uit documentaire ’Onze jongens in de jungle’

Uit veel bijzondere verhalen pikte hij de mooiste en aangrijpendste. Samen met cameraman en jeugdvriend Marijn Zurburg interviewde hij de hoofdpersonen - toen net 18, inmiddels aardig op leeftijd - op locatie in Suriname. ,,Sommige zijn na hun diensttijd in Suriname gebleven of keren er nog bijna jaarlijks terug. Dat zegt wel iets over hun speciale band met het land.’’

Nooit eerder vertoond

Wat de documentaire vooral bijzonder maakt, zijn de nooit eerder vertoonde archiefbeelden uit privé-collecties. ,,Veel jongens hadden de eerste 8mm-camera’s mee naar Suriname, die ze overal mee naar toe namen. Zelfs mee de jungle in, in waterdichte munitiekistjes. Je zou die filmpjes de Instagram- of Facebook-stories van hun tijd kunnen noemen, al belandden ze na thuiskomst vaak op stoffige zolders. Voor de documentaire hebben wij duizenden meters uniek filmmateriaal gedigitaliseerd.’’

Het resultaat kijkt weg als de verfilming van een spannend jongensboek. En voor de hoofdpersonen was het dat ook. ,,Je was weliswaar dienstplichtig, maar je moest je vrijwillig opgeven voor Suriname’’, vertelt Leidenaar Jacques Staal in de documentaire. Hij deed dat in 1964. ,,Je ouders hadden niks. Wij waren thuis met vier jongens en ik wilde wel eens wat meemaken. De militaire dienstplicht was mijn kans om op avontuur te gaan.’’

Verkleedkist in Enkhuizen inspireert regisseur Jelmar Hoekstra tot documentaire ’Onze jongens in de jungle’ over Nederlandse dienstplichtige militairen in Suriname [video]
Filmmakers in de jungle, v.l.n.r. cameraman Marijn Zurburg, regisseur Jelmar Hoekstra en geluidsman Bas Bakker.

En op avontuur gaan, deed Staal volop. Hij werd ingedeeld bij de ondersteuningscompagnie, wat inhield dat hij regelmatig op patrouille ging. Maar ook in zijn vrije weekenden trok hij met zijn dienstmaatje Hans de jungle in en ontdekt hij het échte Suriname. ,,We sliepen bij de inheemse Marron-stam en gingen met hen op jacht. Die schoten nog met pijl en boog en het was iedere keer raak.’’

Bij de TRIS dienden zowel Nederlandse jongens als jongens van Surinaamse komaf die in Nederland woonden.

Regisseur Hoekstra: ,,Hun taak was de vrede en veiligheid in Suriname handhaven. De dekolonisatie (die op 25 november 1975 een feit zou zijn, red.) was al ingezet en er was geen oorlog, dus voor de meeste jongens was het inderdaad vooral één groot avontuur. Maar helemaal zonder risico was het toch niet. Bij de grens met Brits Guyana werd ook af en toe geschoten, zij het door marechaussee en politie. Maar als het er op aan zou komen, moest je wel de trekker durven overhalen.’’

En soms kwam het gevaar uit onverwachte hoek, zoals blijkt uit het aangrijpende relaas van Wim Vos, die in 1955 op een paar meter afstand getuige was van een ongeluk met een anti-tankmijn op de Matta Savanne, waarbij zes mannen uit zijn peloton omkwamen. ,,Ik zie de ledematen nog liggen, rompen, hoofden, armen en benen.’’

’Onze jongens in de jungle’ draait vanaf maandag in ruim twintig bioscopen, onder meer in Zaandam, Haarlem, Enkhuizen, Hoorn, Den Haag, Rotterdam en Amsterdam.

Meer nieuws uit Amsterdam

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.