Premium

Waarom geef je geld aan de kerk?

Waarom geef je geld aan de kerk?
© Beeldbewerking Mediahuis

Bij miljoenen huishoudens rolt hij deze week in de bus: de envelop van de Actie Kerkbalans: een verzoek om mee te betalen voor de plaatselijke kerk. Het is jaarlijks de grootste inzamelingsactie van ons land. Hoewel de opbrengst landelijk slinkt zijn er tóch kerken die méér geld binnenkrijgen. Wat is hun geheim? En wat drijft de gever?

Dat was nog even lastig, voor de vrijwilliger die langskwam om de envelop van de Actie Kerkbalans op te halen. De man bij wie hij had aangebeld wilde best wat geven en vroeg om een richtbedrag. Je zag de vrijwilliger denken: als ik een laag bedrag noem, doe ik de kerk tekort.

Maar noem ik een hoog bedrag, haakt de gever af en werkt het averechts. Dus benadrukte hij maar dat het om een vrijwillige bijdrage gaat. En dat meneer het bedrag zelf mocht invullen…

Ja, er zijn richtlijnen: de bisschoppen van de katholieke kerk hanteren een richtbedrag van één procent van het netto-inkomen. De kerkmeesters van de protestante gemeente Noordwijk noemden tot voor kort nog gewoon bedragen: studenten en lidmaten met een minimuminkomen graag 100 euro betalen, wie modaal verdient 400 euro en wie drie keer modaal verdient, mag best 2000 euro bijdragen. Nu houden ze het ook op de één procent-regel.

„Bij hogere inkomens adviseren we een hoger percentage” schrijven ze de lidmaten. En - schijnbaar met het oog op AOW’ers met een spaarpot : „Ook met vermogen moet rekening worden gehouden.” Ter geruststelling: „Ook de kleinste bijdrage geeft een signaal van betrokkenheid”.

Signaalfunctie

Betrokkenheid is het sleutelwoord, bij de actie. Daarom gaan vrijwilligers van de kerk persoonlijk langs de deuren van de parochianen en de gemeenteleden om de enveloppen op te halen.

Voor veel mensen die zelden naar de kerk gaan maar daar tóch zijn ingeschreven, is dat de enige keer per jaar dat ze eraan worden herinnerd dat ze bij de kerk horen. Voorgangers benadrukken de signaalfunctie daarvan: bij ziekte of andere problemen krijgt de dominee of de pastoor een seintje om eens langs te gaan.

Waarom geef je geld aan de kerk?

Bedelbrief

Actie Kerkbalans is een gezamenlijk initiatief van de Rooms-Katholieke Kerk, de Protestantse Kerk, de Oudkatholieke Kerk van Nederland en de Evangelische Broedergemeente.

Volgens traditie vragen ze hun aanhang in de tweede helft van januari een financiële bijdrage te leveren aan hun eigen plaatselijke kerk. In de ’bedelbrief’ wijzen de meeste kerkbesturen erop dat de kerk geen subsidie krijgt en dat het gebouw, de medewerkers en de kerkdiensten mede bekostigd worden door Actie Kerkbalans.

Maar niet iedereen die bij de burgerlijke stand als kerkelijk staat geregistreerd, geeft. Volgens tellingen van het Katholiek Sociaal-Kerkelijk Instituut waren er in 2017 3.769.000 katholieken. Van hen maakte dat jaar 31 procent geld over. Gemiddeld was dat 40 euro per gever. Opmerkelijk is dat protestanten royaler zijn: die storten gemiddeld bijna het dubbele.

Miljoenen

De opbrengst loopt in de miljoenen, blijkt uit de cijfers van 2017 (de meest recente). Toen leverde de actie de Protestantse Kerk in Nederland zo’n 177 miljoen euro op. Bij de Rooms-Katholieke Kerk was dat ongeveer 47 miljoen euro. Maar de inkomsten dalen de laatste jaren gestaag met een paar procent.

Terwijl de inkomsten hard nodig zijn, want ook de opbrengst van de wekelijkse collectes daalt. En hoewel er ook vaak geld binnenkomt van beleggingen en bezittingen (verpachte landerijen), lopen ook die inkomsten terug.

Legosteentjes

Toch zijn er dorpen waar vorig jaar méér geld binnenkwam: in Staphorst stopten vrijwilligers Lego-steentjes bij de Kerkbalans-brief, met het verzoek om ’een steentje bij te dragen’. En warempel: de opbrengst steeg. In Streefkerk nodigden de kerkrentmeesters de gelovigen thuis uit bij gemeenteleden met een grote huiskamer. In alle wijken van het dorp was zo’n avond met gemiddeld twintig bezoekers.

Samen bespraken ze de nieuwe plannen van de kerk. Dat werkte: vanwege de lage drempel kwamen er ook bezoekers die normaal niet trouw in de kerkbanken zitten. Na afloop kreeg iedereen de Kerkbalans-envelop mee. En jawel: de opbrengst was twintig procent hoger dan het jaar ervoor.

Top 2000

Waarom geven mensen eigenlijk? René le Mair uit Weesp is actief in de plaatselijke parochie en is één van de gezichten van de Actie Kerkbalans. „In de kerk zijn mensen betrokken bij elkaar. Je word er gezien als mens, zonder etiketje of wat dan ook. Iedereen mag er zijn. Je accepteert elkaar zoals je bent.”

Waarom geef je geld aan de kerk?
René le Mair: ,,In de kerk accepteer je elkaar zoals je bent.’’
© Foto Ramon Mangold

Ook Gerrit van Ettekoven is ambassadeur van de Actie Kerkbalans. Toen hij in 2016 naar Purmerend verhuisde werd hij lid van de Protestante Gemeente daar. Hij gaat graag naar de zondagsdiensten. „Dat is voor mij een moment om elkaar weer te ontmoeten en om lief en leed met elkaar te delen.” De kerk uit de tijd? Hij vindt van niet: „We doen aan speeddaten, we hebben een dienst met Top 2000-liedjes en een preek van de leek.”

Boek

Noem het marketing, noem het een steuntje in de rug. Juist in de week van de Actie Kerkbalans verschijnt het boek ’Daarom blijf ik bij de kerk’, waarin veertien prominente katholieken en protestanten schrijven over hun betrokkenheid bij de kerk. „Krimpende getallen en een slecht imago maken het niet altijd makkelijk om in deze tijd bij de kerk te blijven”, noteert René de Reuver, scriba van de Generale Synode van de Protestante kerk in Nederland.

Toch kiest hij er bewust voor om de kerk trouw te blijven. „In de kerk hoor ik telkens weer dat de waarde van mijn leven niet afhangt van wat ik presteer, bereik of bezit. Of van het werk dat ik doe of het succes dat ik behaal. Veel fundamenteler is de ontdekking een geliefd mens te zijn.”

Chiara van Voorst is 24 jaar. Ze studeerde theologie en psychologie. Regelmatig krijgt ze de vraag: hoe kan het dat je nog katholiek bent? „Soms voelt het als een woestijn. Je krijgt niet veel respons op wat je organiseert, mensen zijn moeilijk in beweging te brengen, of je krijgt enkel negatieve kritiek.” Maar het is haar rotsvaste geloof dat haar bij de kerk houdt. „Waar het hart van vol is, loopt de mond van over.”

Waarom geef je geld aan de kerk?
Bisschop Gerard de Korte: ,,De kritiek kan ik herkennen’’.
© Foto Marcel Rob

Bisschop Gerard de Korte snapt dat veel mensen niks meer moeten hebben van de kerk. Hij noemt het seksueel misbruik (’een reden tot diepe schaamte’), hij noemt de intolerantie, het oorlogsgeweld uit naam van religie en hij noemt het machtsmisbruik door de kerk. Toch zijn er ook veel lichtpuntjes, stelt hij.

„Naastenliefde, gerechtigheid, vergeving en verzoening zijn vanuit het evangelie onze cultuur binnengedragen.”

Hij wijst erop dat de kerken veel geld en tijd besteden aan mensen in nood en laat zich daar graag door inspireren. „De kritiek van veel tijdgenoten kan ik in grote mate herkennen. Het grondpersoneel kan zwaar tegenvallen, maar God is goed en liefdevol. Daarom blijf ik bij de kerk als bron van bezieling en schoonheid.”

De moskee en geld

In ons land zijn naar schatting 500 moskeeën. De grote nieuwe zijn herkenbaar als gebedsruimte, andere hebben onderdak in voormalige scholen, sportzalen of kantoren. Hoe komen zij aan hun inkomsten? Bij de Turkse Alfath moskee geldt voor de 250 aanhangers een richtlijn om tien euro per maand bij te dragen. Sommigen betalen iedere maand een tientje, anderen maken eens per jaar 120 euro over.

,,Wie genoeg verdient, betaalt wat extra’’, zegt een woordvoerder van de moskee. ,,Maar we hebben ook mensen die elke dag komen bidden, maar geen geld hebben om mee te betalen. Die sturen we natuurlijk niet weg.’’

Over de financiering van moskeeën is discussie, vooral toen bekend werd dat de overheid van oliestaat Koeweit een paar miljoen euro stak in de Blauwe Moskee in Amsterdam. Er zijn twijfels over geldschieters uit de golfstaten omdat die met hun centen ook invloed zouden willen uitoefenen op de religieuze koers die zo’n moskee zou moeten varen.

De Duitse kerken zijn schatrijk

De Duitse kerken hebben geen geldgebrek. Zij krijgen hun geld rechtstreeks via de belastingdienst. Dat werkt heel simpel: iedere Duitser die als kerkelijk geregistreerd staat, betaalt verplicht kerkbelasting. Zo betaalt men in katholiek Beieren verplicht negen procent over de inkomstenbelasting.

In Baden-Württemberg is dat acht procent. De regeling is in 1935 ingevoerd door de toenmalige nationaalsocialistische regering. Hoewel ook de Duitsers geen trouwe kerkgangers meer zijn, betalen ze de kerkbelasting nog altijd trouw. Volgens kenners gebeurt dat omdat het bedrag automatisch wordt ingehouden, zodat de belastingbetaler er niks van merkt.

Bron: Duitslandnieuws.nl

Het boek ’Daarom blijf ik bij de kerk’ verschijnt bij Uitgeverij Adveniat ISBN 9789493161290 Prijs: 14,90 euro

Meer nieuws uit Achtergrond

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.