Premium

Stukadoor aan de slag met ’draagbare robot’

1/2

Als stukadoor kun je best een goede boterham verdienen. Zeker als je, zoals de meeste stukadoors, als zzp’er aan de slag gaat. Maar het werk is lichamelijk zwaar en daardoor weinig in trek. Een exoskelet dat armen en schouders ondersteunt, moet het een stuk comfortabeler maken.

Stukadoor Christjan Franken (52) is aan het ’afrijden’. Niet met een auto, maar met een metalen lat waarmee hij het gips op het plafond en de muren glad strijkt. Straks gaat hij nog ’messen’, netjes afwerken met kleiner gereedschap. De hele tijd moet hij zijn armen boven zijn hoofd houden. Zwaar, maar met het exoskelet gaat het een stuk beter. De veren in het harnas dat hij draagt ondersteunen zijn armen en schouders.

Ondertussen wordt zijn spierspanning zorgvuldig opgemeten. Grafieken op de computer laten zien dat de technologie werkt. Frankens spierspanning is een stuk lager mét skelet dan wanneer hij hetzelfde werk zonder doet.

Experiment

Franken staat niet op een bouwplaats, maar bij een oefenruimte van de Nederlandse Ondernemersvereniging voor Afbouwwerkzaamheden. Hier worden stukadoors opgeleid en doet TNO samen met gipsfabrikant Knauf experimenten met het exoskelet, een Skelex 360 om precies te zijn.

Is dat nou prettig? Franken vindt van wel. „Even wennen, want het kost nu juist spierkracht om mijn arm naar beneden te doen. Daar kreeg ik even kramp van. Maar verder is het prima.” Zoals 55 procent van de stukadoors heeft deze goedlachse vijftiger last van zijn armen en schouders.

De zelfstandige stukadoor reageerde op een oproep van Knauf. Hij zou het exoskelet aanschaffen als het op de markt was, denkt hij. Binnen een jaar kan dit hulpmiddel al op de markt zijn, denkt Michiel de Looze van TNO, tevens professor Production Ergonomics aan de VU. Het zou 3000 tot 5000 euro gaan kosten, schat hij. Een bedrag dat Franken ervoor over heeft om met minder pijn te kunnen werken, geeft hij aan.

Spuitmachine

Rob van Groningen, directeur van gipsfabrikant Knauf verwacht dat stukadoors - veel werken er tegenwoordig als zzp’er - de draagbare robot gaan aanschaffen. „We kwamen eerder met meng- en spuitmachines, die maken het werk ook lichter en gemakkelijker. Zoiets kost ook 7000 euro, maar stukadoors schaffen het toch aan. Het is een investering in zichzelf, in hun bedrijf.

De ondersteuning is broodnodig. Veel stukadoors hebben last van de armen en schouders. Iedereen die weleens een plafond heeft gewit, zal begrijpen hoe dat voelt. Franken ook. Hij doet het werk al zo’n dertig jaar, maar tot 65 ziet hij zichzelf niet doorwerken. „Dat kan helemaal niet, met dit vak.”

TNO is al lang bezig met de ontwikkeling van exoskeletten, die bijvoorbeeld ook bij revalidatie worden ingezet. Er bestaan actieve, met motortjes, en passieve, met veren. Daarin heb je weer twee smaken. Een soort harnas kan de rug beschermen bij tillen en de rugzak zonder zak, zoals Franken die aan heeft, ondersteunt armen en schouders. Er zijn wel meer beroepen die daar baat bij zouden kunnen hebben, zegt De Looze.

Investeren

Over de hele wereld worden experimenten gedaan met exoskeletten, in sommige autofabrieken wordt er al mee gewerkt. De ontwikkelingen gaan heel snel. „Binnen drie tot vier jaar hebben we exosuits, ofwel draagbare robots.”

Het is niet gek dat bedrijven in de technologie investeren. Een exoskelet maakt mensen een stuk productiever, en verkleint de kans op verzuim en uitval. „Bij testen met schroeven konden we meten dat mensen het zonder skelet ruim twee minuten volhielden, en met ongeveer vijf. Dat is dus een ruime verdubbeling”, vertelt De Looze.

Ze moeten er nog wel aan werken dat het skelet ook ’cool’ wordt gevonden, zegt Van Groningen. „Het zijn toch veel jonge mannen die in deze sector werken, die moeten dit wel aan willen trekken.” Wel weten ze al dat het voor stukadoors het beste wit kan zijn. De vakmannen en -vrouwen zijn immers vrijwel altijd met wit gips aan het werk.

Franken is een van de twaalf stukadoors die het skelet in de praktijk heeft kunnen testen. Bij het stucwerk waren sensoren steeds de spierspanning aan het meten. Hadden de stukadoors ergens last van tijdens het werk, dan werd het skelet verbeterd. „We weten dat het helpt bij het werken boven je hoofd, maar je moet er ook geen last van hebben als je iets van de grond wilt oprapen dat je hebt laten vallen”, legt De Looze uit. De tests verliepen erg positief.

De Looze en Van Groningen hopen dat de skeletten binnenkort een vertrouwd gezicht worden op bouwplaatsen. „Wij willen dat ook mensen met een zwaar beroep hun pensioen kunnen halen. Zo’n exoskelet maakt het werk lichter en comfortabeler, en daarmee ook aantrekkelijker voor jongeren. Want ook dat heeft de bouw hard nodig.”

Marlou Visser

Meer nieuws uit Achtergrond

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.