Premium

Nog elke dag speelt 9 april 2011 een rol

Nog elke dag speelt 9 april 2011 een rol
© Rene Bouwman

Op zaterdag 9 april 2011 schoot de 26-jarige Alphenaar Tristan van der V. zes mensen dood in winkelcentrum De Ridderhof en verwondde er zeventien, voordat hij zichzelf van het leven beroofde. Het drama had grote impact, voor sommige mensen zijn de gevolgen tot op de dag van vandaag een grote factor in hun leven. Van de 42 winkeliers die toen in het winkelcentrum een onderneming hadden, zijn er nu bijna negen jaar later nog een stuk of zes actief in De Ridderhof.

Waar hij over vijf jaar is? Johan Nievaart, slachtoffer van het schietdrama in april 2011 in De Ridderhof in Alphen weet het bijna zeker. „Tussen zes planken”, zegt hij resoluut. Zijn lichaam geeft het stukje bij beetje op.

De bloemenman is een schim van de persoon die hij voor die dramatische zaterdag - 9 april 2011 - was. Johan Nievaart (51) heeft de afgelopen jaren alleen maar verloren: hij heeft afscheid moeten nemen van zijn bloemenwinkels, raakte zijn koophuis kwijt en heeft een forse schuld. Hij is voor werken afgekeurd, heeft nog steeds een schouder die vreselijk veel pijn doet en een post traumatische stress stoornis (ptss) die zomaar kan opspelen. Door de voortdurende spanningen liep hij een hartinfarct op. Hij heeft suiker gekregen - moeilijk onder controle te krijgen - en kort geleden lag hij twee maanden in het ziekenhuis vanwege een alvleesklierontsteking. Het was kantjeboord. „Het komt allemaal door de stress”, zegt hij.

Vrije doorgang

Samen met goede kennis en collega-winkelier van toen Bert-Jan van Heijningen heeft hij afgesproken in het Van der Valk-restaurant bij Avifauna in Alphen aan den Rijn. Van Heijningen zit in de hoek, Nievaart wil graag vrije doorgang naar de uitgang hebben. Hij heeft de hele zaak al ’gescand’, iedereen bekeken.

De twee mannen trekken samen met andere slachtoffers en nabestaanden op in een rechtszaak tegen het voormalige politiekorps Hollands Midden en de staat, een vraagstuk over aansprakelijkheid dat nu op een finaal oordeel wacht bij de Hoge Raad. De groep vindt dat de politie verwijtbare fouten heeft gemaakt in de aanloop naar het schietdrama. Kort door de bocht: de dader, Tristan van der Vlis, had vanwege ernstige psychische problemen nooit een wapenvergunning mogen krijgen.

Eerder stelde het gerechtshof de groep gedeeltelijk in het gelijk. In cassatie leken de seinen ook op groen te staan. Dit voorjaar adviseerde plaatsvervangend procureur-generaal Frans Langemeijer de Hoge Raad dat Politie Hollands Midden in elk geval gedeeltelijk aansprakelijk is voor het schietdrama. Maar de uitspraak, die vorige week werd verwacht, is minstens zes weken uitgesteld. Dat nieuws viel zwaar bij Nievaart en Van Heijningen. Ze wachten al zo lang, ze zijn in de loop der jaren het vertrouwen kwijtgeraakt. Ze halen allebei de woorden aan van premier Rutte, die tijdens de herdenkingsbijeenkomst na het schietdrama zei dat de slachtoffers en nabestaanden er niet alleen voor zouden staan. Van Heijningen: „Hij zei: ’wij kijken niet weg’. Dat was een uitspraak voor de bühne.”

Johan Nievaart had toen nooit kunnen bevroeden hoe de afschuwelijke gebeurtenis, die volgens de boeken drie minuten duurde, zijn leven compleet overhoop zou halen. Hij dook die zwarte zaterdag tussen zijn zoon Mike - toen zestien jaar - en de schutter in. Hij raakte zwaar gewond: een versplinterde kogel in zijn schouder en een schampschot in zijn bil. Maar nog geen week later stond hij weer in de winkel, de kogelresten nog in zijn schouder. In deze krant stond hij toen op een foto, ogenschijnlijk ontspannen, pratend met een klant, „Het was op de automatische piloot. Ik had het misschien beter niet kunnen doen”, zegt hij nu.

Bert-Jan van Heijningen had zich in april 2011 net laten inschepen op een cruiseschip, voor zijn eerste vakantie sinds jaren. Hij was eigenlijk altijd in zijn videowinkel te vinden, maar nu zat hij in Puerto Rico. „Mijn schade valt in het niet bij de schade voor slachtoffers zoals Johan”, zegt hij zelf. Hij raakte zijn videozaak kwijt. In die tijd was de handel nog goed, maar veel klanten meden zijn winkel. Ze kwamen liever niet meer in de Ridderhof.

Zelfvertrouwen

„Wat de schade precies is, moet nog worden vastgesteld. Het zal per persoon verschillen maar een ding is zeker: de schade is fors”, zegt hij. Je merkt dat het schietdrama hem nog steeds naar de keel kan grijpen. „Het is nu bijna negen jaar later en nu komt het ineens naar boven.” Sinds kort loopt hij bij een psycholoog. „Ik zag mezelf altijd als een fantastische ondernemer, een winnaar. Maar in De Ridderhof ben ik mijn zelfvertrouwen kwijtgeraakt. Ik heb dat jaar zo hard lopen trekken en duwen aan die zaak, maar het hielp allemaal niks.”

Hij denkt er wel eens over om wéér te gaan ondernemen, maar eigenlijk komt hij dan telkens weer achter dat hij de ’drive’ daarvoor niet meer heeft. Een gevolg van 9 april 2011. „Maar dan denk ik aan wat Johan die dag meemaakte, die de dood in de ogen keek. En dan denk ik ’hou nou maar op met je gemiezemaus’.” Tranen in zijn ogen: als Van Heijningen praat over wat zijn collega’s en andere slachtoffers meemaakten die zaterdag in De Ridderhof, wat ze hebben gezien en gevoeld, dan schiet hij zomaar vol. Nog steeds, na bijna negen jaar.

Nodig: terreurfonds

De Alphense letselschadejurist Orlando Kadir, die samen met Beer Advocaten een grote groep slachtoffers en nabestaanden van het Ridderhofdrama al jaren bijstaat, pleit er al langer voor: een nationaal terreur- of rampenfonds om slachtoffers van zulke ingrijpende gebeurtenissen vanaf het eerste moment bij te staan.

„Dat is in andere Europese landen gebruikelijk”, zegt hij. „Frankrijk bijvoorbeeld, na de aanslag op de Bataclan. Duitsland, waar schietpartijen in winkelcentra zijn geweest, idem dito.”

Veel mensen denken: maar schades worden toch vergoed vanuit ziektekostenverzekeringen en bijvoorbeeld het Schadefonds Geweldsmisdrijven? Dat is niet het geval. Een simpel voorbeeld: Johan Nievaart heeft nog steeds enkele keren per week fysiotherapie nodig voor zijn schouder, om de pijn die hij ervaart dragelijk te houden. Maar ver voordat het jaar voorbij is, is hij standaard door het maximum aantal vergoedbare behandelingen heen. De rest moet hij zelf betalen. En zo zijn er talloze andere niet vergoede posten te noemen.

Orlando Kadir vreest dat de slachtoffers en nabestaanden van het schietincident in een tram op het 24 Oktoberplein in Utrecht afgelopen maart - waarbij drie doden vielen en vijf gewonden - tegen dezelfde muur gaan oplopen als de slachtoffers van De Ridderhof. „Dit is wat je als fatsoenlijk land moet regelen.”

Meer nieuws uit Achtergrond

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.