Premium

Jeugdvriend van in Edam verdronken politieman wil speciale lifehammer in alle auto’s: ’Je kunt maar één keer verdrinken’

Jeugdvriend van in Edam verdronken politieman wil speciale lifehammer in alle auto’s: ’Je kunt maar één keer verdrinken’
Anno van der Zee wil een Lifehammer Evolution in elke auto.
© Foto Erik Rietman Fotografie
Edam

Drie politieagenten die tegelijkertijd verdrinken in een auto. Een uitzonderlijk tragisch ongeluk. Anno van der Zee (62), een jeugdvriend van een van de slachtoffers, is op missie: een Lifehammer Evolution in alle auto’s. Verbeten graaft hij door. „Dit gaat lukken, ook als het me nog jaren kost.”

Op een bewolkte woensdagmiddag in de de zomer van ’98 raakt een surveillancewagen op de Keetzijde in Edam te water. Meerdere omstanders springen de bus achterna, maar niemand krijgt de deuren open. Ook de gealarmeerde brandweer kan niet voorkomen dat het voertuig met drie inzittenden op zijn rechterkant naar de bodem van de vaargeul zinkt.

Agenten Suzanne Bruijntjes (23), Jim Ruhulessin (31) en Peter Mastenbroek (40) verdrinken. Suzanne en Peter liggen samen in Purmerend begraven, ze waren geliefden. ’De vlinders zijn gevlogen’, staat op hun bruin-rode marmeren steen.

Het was een ramp die alle politiekorpsen in Nederlands schokte. Onderzoeksjournalist Joost van de Wegen schreef over de impact van dit soort drama’s in zijn boek ’Onder Spanning’ (2013). En nog steeds zijn agenten ontdaan, zegt Anno Van der Zee, als hij ze spreekt over die 29e juli.

In een rieten stoel op een zonnig Purmerends terras zit Van der Zee klaar met een stapeltje verzamelde rapporten en e-mails. „Het heeft me nooit losgelaten, dat ongeluk.”

Een specifiek detail krijgt hij maar niet uit zijn hoofd: „Er is contact geweest tussen de omstanders en de inzittenden (de Raad voor de Transportveiligheid *) schreef in haar onderzoeksrapport dat er contact is geweest met één persoon op de achterbank, red.). „Dat moet verschrikkelijk zijn geweest. Ze waren zich dus bewust van hun naderende dood.”

Anno kende Peter sinds zijn 17de. Het dorpje De Rijp waar ze woonden was wat te klein voor hun ontdekkingslust, dus trokken ze geregeld naar het uitgaansleven in de kuststeden. „We waren maatjes. Ik kan niet in woorden uitdrukken wat ik voelde toen ik hoorde over het ongeluk.”

Toen Van der Zee in 2011 - tot dan toe altijd druk met zijn eigen onderneming - twee maal een herseninfarct kreeg, ging hij diep nadenken. Wat doet er nu echt toe in het leven? Sinds de boekpresentatie van Van der Wegen is hij op onderzoek uitgegaan en sinds zijn pensioen, afgelopen juli, is hij elke dag bezig met het ongeluk. „Er zijn twee dingen die ik van mijn ouders geleerd heb: als je iets doet, moet je het goed doen en maak af waar je aan begint.”

Veiligheidshamer

Uit het onderzoeksrapport bleek dat mogelijk door kortsluiting de sloten zijn vergrendeld en dat de aanwezige veiligheidshamer niet is gebruikt. En al zou die wel gebruikt zijn, zegt Van der Zee, een geoefend duiker, dan was het maar de vraag of het was gelukt om het raam kapot te krijgen door de waterweerstand.

Hij wil een Lifehammer Evolution in elke auto. Dat is een apparaat waar een pin uitschiet die het glas verbrijzelt als je het tegen de ruit drukt. Daar is geen kracht voor nodig. Bovendien blijft die drijven als je ’m laat vallen. Dit apparaat - als beste getest door Radar in 2014 - is al enkele jaren beschikbaar, maar wordt nog niet gebruikt door (semi-)overheidsinstellingen.

Vijftien euro

„Onvoorstelbaar”, zegt Van der Zee. „Ik vind het verschrikkelijk dat we duizenden agenten de weg opsturen die niet de juiste apparatuur hebben om zich te redden als ze te water raken. Het gaat om vijftien euro, waar hebben we het over!”

Hij loopt regelmatig politiebureaus en brandweerkazernes in en spreekt mensen aan. „Wat voor hamer heb jij in je auto”, vroeg hij aan ruim honderd politieagenten, brandweerlieden en ambulancebroeders. Hij heeft standaard een koffertje bij zich met een foto van de grafsteen, de oude en nieuwe hamer en rapporten bij zich. „Ik ben netjes en respectvol en heb een persoonlijk verhaal te vertellen, dan willen mensen eigenlijk altijd wel met je praten. Daarbij heb ik geen commercieel belang.” Sommige agenten kochten volgens hem op eigen kosten een nieuwe veiligheidshamer.

Provocatie

Ook klimt hij in de pen om fractievoorzitters, autofabrikanten en veiligheidsdiensten in beweging te krijgen. Hij schuwt provocatie niet. Hij tagde onder meer politiechef Erik Akerboom, het ministerie van Justitie en Veiligheid en autofabrikant Volkswagen in berichten met foto’s van de grafsteen van Peter en Suzanne en de nieuwe hamer. ’Yolo’ (’you only live once’, je leeft maar een keer), was het bijschrift.

„Je kan maar één keer verdrinken, er is geen tweede kans als je dood bent. Ik geloof niet in ambtelijke procedures - ik wacht nog steeds op het kwartje van Kok. Ambtenarij kan erg traag zijn. Daarom provoceer ik.”

Jaarlijks verdrinken volgens het CBS achttien mensen doordat hun hun auto te water raakt. „Al kan ik maar de helft redden. Het gaat om mensenlevens. Ik ben met pensioen, heb alle tijd. Hardlopen is doodlopen. Dit gaat lukken, eerst de auto’s van de hulpdiensten, dan de semioverheid en uiteindelijk heel Nederland.”

Auto te water

De Raad voor de Transportveiligheid publiceerde in 2002, samen met Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV), een onderzoek naar auto’s die te water raken. Dit soort ongelukken gebeuren vaker in het weekend, in de avonden, in bochten en bij slecht zicht. Een typisch verloop van een te water geraakte auto gaat als volgt: het voertuig kom in de rechter berm terecht, waar de bestuurder uit probeert te sturen. Vervolgens komt het voertuig terug op de weg, raakt in een slip en slipt dan al dan niet tollend links van de weg, raakt daar van het talud, slaat over de kop en eindigt op de zijkant of het dak.

Veel mensen weten niet hoe lang een voertuig blijft drijven (enkele minuten), wat het beste moment is om te ontsnappen (direct, en niet pas als het voertuig volgelopen is) en welke ruit het beste kan worden ingeslagen (de hoek van een zijruit).

In 2002 werd al gewaarschuwd voor de sterker wordende - gelijmde- ramen en bemoeilijking van ontsnapping door elektrisch vergrendelde deuren en ramen. De raad beval, naast een rits aan preventieve maatregelen, het gebruik van een veiligheidshamer aan.

Deze conclusies werden bevestigd in een factsheet van de SWOV uit 2012. Daaruit bleek verder dat bestuurders van auto’s die te water of in een greppel raken vaker man, jong en onder invloed van alcohol zijn. Deze kenmerken zijn overigens karakteristiek voor (andere) enkelvoudige ongevallen.

Cijfers

Uit cijfers van het CBS blijkt dat vorig jaar 18 mensen door verdrinking om het leven kwamen doordat hun auto te water raakte. Het totaal aantal verkeersdoden was vorig jaar 233. Vijf jaar eerder, in 2014, waren dat respectievelijk 19 en 187 doden.

Eind jaren negentig verdronken jaarlijks gemiddeld zo’n dertig mensen in de auto. Ten tijden van de presentatie van het onderzoek van de Raad voor de Transportveiligheid (2002), naar aanleiding van onder meer het ongeluk in Edam, werd al een dalende trend gezien in het aantal verkeersdoden in het algemeen, en het aantal verdrinkingsdoden doordat auto’s te water raken. De recente stijging van het totaal aantal verkeersdoden komt waarschijnlijk door afleiding door de smartphone.

De Raad schreef in 2002: ,,Juist in Nederland raken ieder jaar weer veel voertuigen in het water. Het aantal mensen dat hierbij verdrinkt is in absolute zin enkele procenten van het totale aantal verkeersslachtoffers in Nederland. Hierdoor lijkt het misschien een beperkt probleem. Indien men zich echter realiseert dat het hier om slachtoffers betreft die ’vermijdbaar’ zijn, dan vraagt dit type ongeval wel degelijk om nadere aandacht van publiek en overheid.’’

Auto-te-water-ongelukken zijn typisch voor Nederland, omdat het een waterrijk land is. In onze buurlanden gebeuren dit soort ongelukken zelden. Europese wetgeving om dergelijke ongevallen te voorkomen is daarom nooit van de grond gekomen.

Reacties

De politie gebruikt twee varianten van het merk Lifehammer in hun dienstauto’s: de Classic en de Plus. Beide varianten hebben geen springveermechanisme. ,,De veiligheid staat voorop en de middelen die onze mensen ter beschikking zijn gesteld voldoen aan de normen’’, zegt een woordvoerder desgevraagd.

Ook Veiligheidsregio Noord-Holland Noord gebruikt de standaard veiligheidshamers, hetzelfde geldt voor Veiligheidsregio Zaanstreek-Waterland. Die laatste zal echter hun standaard veiligheidshamers komend jaar vervangen door een automatische variant.

ANWB: ,,We hebben geen specifiek advies over het type Lifehammer om te gebruiken. Wij raden echter aan om de Lifehammer in de auto te bevestigen op een plek die makkelijk bereikbaar is, zeker als de bestuurder of andere inzittende gordels dragen. En hun bewegingsvrijheid beperkt is. De beste manier om een autoruit stuk te krijgen is om te slaan op één van de hoeken van de zijruiten.’’

VeilgheidNL: ,,Wij hebben geen onderzoek gedaan naar een eventueel verschil in resultaat tussen verschillende Lifehammers en kunnen hier dus geen onderbouwde uitspraak over geven. Veiligheidshamers zijn niet verplicht in Nederland, maar kunnen wel een verschil maken na het ter water raken. Belangrijk is wel dat de veiligheidshamer binnen handbereik ligt. Natuurlijk zien we graag in elke auto zo’n hamer liggen, welk type Lifehammer dit ook is.’’

*) Nu: Onderzoeksraad voor Veiligheid

Meer nieuws uit Regio

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.