Premium

Hilversums raadslid Fennema wil haast met onderzoek naar geothermie: Windmolens te lijf met aardwarmte

Hilversums raadslid Fennema wil haast met onderzoek naar geothermie: Windmolens te lijf met aardwarmte
Hidde Fennema: ,,Geothermie is een fantastische manier om Hilversum op de kaart te zetten.’’
© STUDIO KASTERMANS/DANIELLE VAN COEVORDEN
Hilversum

Het is een schrikbeeld dat het Hilversumse VVD-raadslid Hidde Fennema graag gebruikt: de hei die vol komt te staan met windmolens omdat de CO2 doelstellingen anders niet worden gehaald. „Niemand wil dat natuurlijk, maar als noodoplossing zou het zo maar op tafel kunnen komen. Want in het huidige tempo gaan we al die lokale klimaatdoelstellingen nooit halen.” Daarom is het volgens hem hoog tijd om serieus werk te maken van geothermie – energie uit aardwarmte.

Gezeten aan zijn eettafel begint Hidde Fennema steeds enthousiaster te vertellen over ’zijn’ energie-alternatief.

„Geothermie is schoon, het is veilig, het geeft geen CO2 af, geen horizon- of landschapsvervuiling, het kan vrijwel oneindig doorgaan en het is betrekkelijk goedkoop. Binnen vijf jaar zijn de investeringen terugverdiend. Kortom, het klinkt eigenlijk te mooi om waar te zijn. Maar ik gelóóf erin. Het is een betrekkelijk eenvoudige techniek waar in principe weinig mis mee kan gaan. Het biedt een ongelooflijke kans voor Hilversum.”

Als het aan Fennema ligt, komt er daarom zo snel mogelijk een uitgebreid onderzoek naar de mogelijkheden om de nieuw te bouwen huizen op Crailo met geothermie van elektriciteit te voorzien. Via moties in de gemeenteraden van Hilversum, Gooise Meren en Laren heeft hij de toezegging losgepeuterd dat er ’serieus’ onderzoek naar de mogelijkheden van deze vorm van energieopwekking komt.

„Zo’n onderzoek kost Hilversum vier ton. Dat lijkt een fors bedrag, maar als de uitkomst positief is, en er inderdaad op die manier elektriciteit kan worden opgewekt, komt dat geld direct weer terug. „Er zijn tal van mogelijkheden om er subsidie voor te krijgen, dus het is maar de vraag of Hilversum inderdaad dat volle bedrag op tafel moet leggen. Maar zelfs als dat zou moeten, kan de gemeente het bij de aanbesteding van het project weer terugvragen van de deelnemende bedrijven. Zo van: je krijgt het werk, maar dan moet je Hilversum eerst die vier ton voor het voorbereidende onderzoek terugbetalen.”

Onderzoek

Fennema denkt dat de mogelijkheden voor geothermie groot zijn in en rond Hilversum. „Of het echt geschikt is, is betrekkelijk snel te achterhalen. Bij zo’n onderzoek stoppen ze een aantal elektroden in de grond en inventariseren met behulp magnetische velden de structuur van de diepe aardlagen. Er vinden geen explosies plaats zoals bij een onderzoek naar een andere vorm van geothermie in het Gooi recent.”

Fennema benadrukt een paar keer dat zijn vorm van geothermie een gesloten systeem is. „Er wordt geen water ’vrij’ de bodem in- en uitgepompt. Je kan het beter vergelijken met een enorme centrale-verwarmingsbuis. Het water gaat er in rond en komt er feitelijk nooit uit. Er wordt op die manier ook niets aan de bodem onttrokken - of toegevoegd. Behalve warmte dan, maar dat is diep in de aarde in bijna oneindige hoeveelheden aanwezig. Er wordt daar absoluut niets verstoord. Niemand hoeft bang te zijn voor aardbevingen of iets dergelijks.”

Ook boven de grond is de impact van deze vorm van geothermie betrekkelijk gering. „Ik denk dat de hele installatie in een gebouw van honderd bij honderd meter past. Dat kan laag blijven, en wellicht gedeeltelijk verzonken worden gebouwd. Misschien kan het wel helemaal ondergronds. Dat zouden ze moeten uitzoeken. Het enige dat er in dat gebouw gebeurt, is dat de warmte die uit de gesloten buis van acht kilometer diepte omhoogkomt, met een warmtewisselaar wordt omgezet in stoom, dat vervolgens een turbine aandrijft. Dat is allemaal tamelijk simpel. De restwarmte zou je nog kunnen gebruiken om er huizen mee te verwarmen, maar eigenlijk is dat een bijproduct. Het gaat om de elektriciteit.”

Fennema verwacht dat er in eerste instantie 15.000 kilowatt kan worden opgewekt op Crailo. „Dat is, ruwweg gezegd, genoeg om 15.000 huishoudens van stroom te voorzien. Er komen iets van 500 huizen daar, dus we kunnen bij wijze van spreken meteen heel Laren erbij pakken. Maar belangrijker: we zouden ook een groot deel van het Mediapark van stroom kunnen voorzien. Want het klinkt altijd leuk als je kan zeggen dat je zo veel duizend huishoudens bedient, maar bedrijven zijn veel grotere energieslurpers.”

25 miljoen

Een geothermie-centrale van 15.000 kilowatt kost volgens een ruwe berekening van Fennema ongeveer 25 miljoen euro. „Daar is de overheid niets aan kwijt. Dat geld moet door de energiebedrijven worden geïnvesteerd. Maar met de huidige energieprijzen hebben ze die uitgaven in een jaar of vijf weer terugverdiend. En daarna staat de centrale gewoon pure winst op te leveren.” Dat maakt het project ook interessant voor een samenwerking van bewoners en bedrijfsleven. „Je investeert in de centrale, zoals je dat ook zou doen met zonnepanelen, maar daarna heb je vrijwel gratis stroom. Ideaal toch? Zoals ik zei, het is bijna te mooi om waar te zijn.”

Een geothermie-centrale heeft nog meer voordelen boven wind- en zonne-energie, meldt het raadslid: „Het vraagt nauwelijks onderhoud, je hebt er maar een klein oppervlak voor nodig, in tegenstelling tot zonnepanelen en windmolens. Maar minstens zo belangrijk: het gaat altijd door. Als de zon niet schijnt of de wind niet waait heb je niets aan je zonnepanelen of windmolens. En dus ben je verplicht een gewone energiecentrale in bedrijf te houden. Bij geothermie hoeft dat niet. Daarmee heb je de mogelijkheid om kolencentrales geheel of gedeeltelijk buiten gebruik te stellen. Die heb je dan niet meer nodig.” De geothermie-centrales zijn ook in groten getale neer te zetten, stelt hij. „Rond een of meer boorgaten kan je een centrale van maximaal 50.000 kilowatt kwijt. Maar niets houdt je tegen om een eindje verder er nog een neer te zetten. Je zal de hitte in de aarde niet snel uitputten.”

Hoewel hem door de gemeenteraden van Hilversum, Gooise Meren en Laren een serieus onderzoek naar geothermie is toegezegd, is hij er lang niet gerust op dat de boel nu rond is.

„De gemeenten moeten binnenkort aangeven hoe ze denken hun klimaatdoelstellingen te halen. Ik ben bang dat straks blijkt dat we er absoluut niet in de buurt komen en dat er dan een soort paniekvoetbal komt. Wind en zon zijn dan de twee voor de hand liggende opties. Maar als je daarmee echt stappen wilt zetten, zal je drastische maatregelen moeten nemen. Dan wordt het opeens een stuk aantrekkelijker - daar heb je dat schrikbeeld weer – om de hei vol te zetten met windmolens. En als die er eenmaal staan, kom je er voorlopig niet meer af.”

„Dan zie ik liever dat we geothermie zo snel mogelijk onderzoeken. Blijkt het niet te kunnen, jammer, maar dan hebben we het in elk geval goed bekeken. En zo ja, dan kunnen we het denk ik heel snel realiseren.” Door datzelfde gevoel van urgentie voelt hij er weinig om te wachten op initiatieven met geothermie elders in Nederland en Europa. „Laten we zelf het initiatief nemen. Het is een fantastische manier om Hilversum op de kaart te zetten. En vier ton voor zo’n onderzoek is inderdaad veel geld, maar omgerekend is het 4,40 euro per Hilversummer. Heb je dat over om de mogelijkheden van grootschalige schone energie te bekijken? Ik wel.”

Wat is geothermie?

Er zijn verschillende manieren om aardwarmte te gebruiken om energie op te wekken. De vorm waar Hidde Fennema het over heeft, is zogenoemde ultradiepe geothermie.

Hilversums raadslid Fennema wil haast met onderzoek naar geothermie: Windmolens te lijf met aardwarmte
© Schematische weergave van ultradiepe geothermie.

Hierbij wordt een gat van – afhankelijk van de plaats – acht tot tien kilometer diep geboord. Daarin wordt een gesloten, dubbele pijp naar beneden gelaten. In de ene buis gaat koel water naar beneden, dat op grote diepte door de aarde tot 270 graden Celsius wordt verwarmd. Dat hete water komt vervolgens via de andere buis naar boven. De vloeistof blijft in het buizensysteem. Behalve warmte wordt er niets aan de bodem onttrokken.

Het hete water wordt niet direct voor verwarming gebruikt, maar voor elektriciteitsopwekking. Met een warmtewisselaar wordt de hitte aan het opgepompte water onttrokken. Daarmee wordt in een ander buizensysteem stoom opgewekt, dat een turbine en een daaraan gekoppelde elektriciteitsgenerator laat draaien. Wel kan de warmte die daarbij vrijkomt, zoals bij alle ’gewone’ elektriciteitscentrales het geval is, worden gebruikt om huizen of bedrijven te verwarmen.

Meer nieuws uit Gooi en Eemland

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.