Premium

Crailo, soort urban jungle op drempel van verandering: plan 500 woningen en werken

Crailo, soort urban jungle op drempel van verandering: plan 500 woningen en werken
Het plangebied met bovenin het militaire ensemble dat blijft staan, in het midden het oefenterrein van de veiligheidsregio en onder het voormalige azc.
© Foto Crailo
Laren

Het is een soort urban jungle, diep weggedoken in het groen. Een vervreemdende mengelmoes van vervallen gebouwen, sporen van militair gebruik, afbrokkelende wegen vol kuilen, alternatieve bedrijvigheid en oprukkende natuur. Grotendeels aan het oog onttrokken wacht een enorme lap grond in het hart van het Gooi erop wakker gekust te worden. Crailo, buurtschap op de drempel van een giga-transformatie.

De meeste inwoners van het Gooi hebben wel een vaag idee bij de naam Crailo. Ze denken aan het asielzoekerscentrum. Aan het Gebed Zonder End waarover ze van Laren naar Hilversum fietsen. Aan Utopia, het Talpa-tv-programma dat er wordt opgenomen.

Aan de oefeningen die de veiligheidsregio er nog tot 1 juli houdt. Aan de ecobrug die het Goois Natuur Reservaat er over de A1 heeft aangelegd. Of ze denken aan de Palmkazerne die er jarenlang was gevestigd.

Crailo is het allemaal. Dat alleen al geeft iets aan van de schaal van het gebied, dat als geheel niet toegankelijk is. Van de bebouwingsrand van Bussum loopt het parallel aan de A1 helemaal door tot het ecoduct bij Laren.

Crailo, soort urban jungle op drempel van verandering: plan 500 woningen en werken
De bebouwing van het voormalige azc wijkt voor wonen in de natuur.
© Studio Kastermans

Aan de zuidkant gaat het naadloos over in de heide- en bosgebieden van het GNR; 40 hectare die zich uitstrekken over het grondgebied van de gemeenten Laren, Hilversum en Gooise Meren.

Voeg bij die drie andere belanghebbenden als het GNR (dat er grond gecompenseerd krijgt voor de HOV-lijn), Liander (heeft er een belangrijk trafostation) en het waterleidingbedrijf (waterbeschermingsgebied) en het mag duidelijk zijn dat de ontwikkeling van Crailo geen ’eitje’ is.

Om te voorkomen dat het gebied een strijdtoneel van conflicterende belangen wordt, hebben de drie gemeenten besloten het hele gebied onder de vleugels van een gemeenschappelijke exploitatie maatschappij (GEM Crailo BV) te brengen, waarvan zij aandeelhouder zijn (Hilversum en Gooise Meren voor 45 procent en Laren voor tien procent).

Crailo, soort urban jungle op drempel van verandering: plan 500 woningen en werken
De voormalige Palmkazerne.
© Foto Studio Kastermans

Opdracht voor de GEM: ’creëer op deze uitzonderlijke plek over de gemeentegrenzen heen een mooi en onderscheidend woon- en werkgebied. Een buurtschap waarin ecologie, natuur, duurzaamheid en innovatie een hoofdrol spelen. O ja, en doe dat zo dat straks onder de streep geen rode cijfers worden geschreven.’

Complex

Het is nogal een klus, waarin GEM-directeur Jan Nieuwenhuizen en zijn mensen hun tanden hebben gezet. ,,Inderdaad, ’t is complex’’, geeft Nieuwenhuizen toe. Om daar meteen grappend aan toe te voegen: ,,Dat is maar goed ook, want anders had iedereen het kunnen doen.’’

En deze directeur is niet zomaar ’iedereen’. Hij heeft decennialang als gebiedsontwikkelaar gewerkt in de publiek-private sector en was onder meer verantwoordelijk voor de ontwikkeling van het Almeerse stadscentrum. Inmiddels gepensioneerd kon hij dit Crailo-project niet laten liggen, dus liet hij zich tot 1 mei 2020 inhuren voor de ontwikkelingsfase.

Crailo, soort urban jungle op drempel van verandering: plan 500 woningen en werken

Sinds de GEM een jaar geleden van start ging is het nodige werk verzet. De cultuur-historische waarde van het gebied werd onderzocht, zodat die een rol zou kunnen spelen in de ontwikkeling.

Achtergebleven explosieven en munitie werden verwijderd. En er werd een ambitiedocument opgesteld, waarin in grote lijnen wordt geschetst wat de denkrichting van het ontwerpteam voor het buurtschap is. Daarin zijn vijf pijlers gedefinieerd: één buurtschap, focus op het buitenleven, een samenhangend ecosysteem, energiepositief en materiaalbewust bouwen en innovatief ondernemerschap.

Zo’n ambitie is geen sinecure. Zeker dat ’energiepositief’ vergt hoofdbrekens. Het vergt flexibiliteit nu de technische mogelijkheden zich zo snel ontwikkelen. Werk je met aardwarmte, biomassa, zon, wind, waterstof? ,,Het is best een zoektocht’’, geeft Nieuwenhuizen toe. ,,Hoe voorkom je ongelukken en hoe houd je de belangen van alle partijen goed in de gaten? Dat is een uitdaging.’’

Crailo, soort urban jungle op drempel van verandering: plan 500 woningen en werken
Het Gebed Zonder End.
© Foto Fred Bransen

Voor Crailo wordt gedacht aan circa vijfhonderd woningen op 13 hectare van de beschikbare grond. Woningen in alle soorten en maten, van sociale huur (30 procent) tot dure koop. Grondgebonden huizen en appartementen, voor gezinnen, ouderen, expats, studenten en zorgbehoevenden.

Al die groepen hebben slechts één ding gemeen: zij kiezen bewust voor de gedeelde waarde van duurzaamheid en zorg voor de natuur. En datzelfde geldt ook voor de bedrijvigheid die verdeeld over het terrein in totaal vijf hectare krijgt in het gebied.

Woonlandschappen

Het hele gebied is ruwweg opgedeeld in drie woonlandschappen die aansluiten op de al bestaande landschappelijke verschillen. Aan de Bussumse kant, waar een ensemble van zes bijzondere kazernegebouwen bewaard blijft en de sfeer bepaalt, wordt de menselijke activiteit het grootst. Daar woon je in een tuinachtige omgeving met gras, bomen en hagen.

Voor het middelste deel van het plangebied wordt gedacht aan clusters van bebouwing verspreid in een landschap van heide en bos. Aan de zijde van het ecoduct tenslotte gaan de ontwerpers uit van boswonen. Je woont er aan doodlopende boserven en je bent er echt te gast in de natuur.

Crailo, soort urban jungle op drempel van verandering: plan 500 woningen en werken

Het zijn nog denkrichtingen, waarbij de ontwerpers input krijgen van meedenkende omwonenden en andere geïnteresseerden. Maar inmiddels wordt wel de laatste hand gelegd aan een stedenbouwkundig plan, een landschapsplan en een beheersplan.

Nieuwenhuizen: ,,Die drie vormen de opmaat naar het bestemmingsplan dat volgend jaar aan de gemeenteraden kan worden voorgelegd. Ondertussen wachten ook nog een saneringsplan, het in kaart brengen van de ondergrondse kabels en leidingen en het bouwrijp maken. Dat alles moet eind 2020 klaar zijn.’’

Ondertussen ligt het Crailoterrein achter zijn slagbomen te wachten op alles wat komen gaat, op het moment dat het wakker wordt gekust. Maar nu is het er nog vredig en stil. Beheer Fred Bransen waakt over het sluimerende gebied en zijn tijdelijke ’bewoners’.

In de vervallen gebouwen, ooit bevolkt door militairen en asielzoekers, wonen en werken, tot alles tegen de vlakte gaat, circa negentig mensen. ,,We noemen ze oppassers’’ vertelt Bransen tijdens een rondgang. ,,Interessante lui, veelal vrijbuiters en vrijdenkers.’’

Crailo, soort urban jungle op drempel van verandering: plan 500 woningen en werken
Op delen van het terrein ís de natuur al de baas.
© Fred Bransen

Zwembad

Buiten neemt de natuur heel langzaam bezit van het voormalige militaire terrein. Gras woekert rond de afbrokkelende betonplaten van wat waarschijnlijk ooit heeft gediend als oefenterrein voor militaire voertuigen. Bransen gaat voor naar een langwerpige waterpartij.

Een wilde eend vliegt verstoord op. ,,Ik denk dat hier met tanks doorheen is gereden’, gist de beheerder. Jonge asielzoekers gebruikten het later als zwembad. Aan de overzijde van het water doorklieft het Gebed Zonder End het terrein. Daar weer achter ligt het oefenterrein van de veiligheidsregio dat deze zomer leeg komt.

Achter een zwart plastic scherm in een uithoek van het terrein heeft het tv-programma Utopia een plekje. Het aan het oog onttrokken dagelijks leven op de set wordt 24/7 geregistreerd door camera’s, die even verderop in een gebouw door een crew van Talpa worden bewerkt. In datzelfde pand huist ook het GEM-projectbureau.

Bransen opent een deur waarachter een verlaten balie met daarop een bordje ’transfer desk’ herinnert aan de tijd dat nieuw aangekomen asielzoekers zich moesten registreren. Naast het bordje staat pontificaal een aandoenlijk roze kindertasje. Opdat we niet vergeten dat alles in beweging is. Altijd.

Meer nieuws uit Gooi en Eemland

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.