Premium

’Jansje’ Punt geeft naam aan iconisch werk

’Jansje’ Punt geeft naam aan iconisch werk
Toos Punt (links) en Anja Offringa-Punt bij het schilderij dat hun oma afbeeldt in het Stedelijk Museum in Amsterdam.
© Sanne Offringa
Bergen

Het zal een jaar of vijftien geleden zijn geweest, dat Anja Offringa-Punt in haar woonplaats Bergen het Museum Kranenburgh binnenstapte en plots oog in oog kwam te staan met haar oma. „Ik kende het schilderij van Charley Toorop van de foto die we hadden. Maar dat het in het echt zo groot is, ik schrok gewoon een beetje.”

De foto die de familie bezit kreeg haar oma Johanna ’Jansje’ Punt-Verburgt van de maakster van het schilderij, als dank voor het poseren.

Sinds de eerste ontmoeting met het schilderij in Bergen, combineerde de familie een dagje Amsterdam vaak met een bezoek aan het Stedelijk Museum, dat het werk in de permanente expositie heeft opgenomen. Wat de familie echter niet wist, vertelt Offringa-Punt, was dat die naam tot nu toe niet bekend was bij het Stedelijk Museum.

Daar kwamen zij pas achter toen journalist Hans Visser in de zomer van 2017 het schilderij besprak in de serie ’Meesterwerk’ in deze krant.

Hij identificeerde de afgebeelde vrouw als Trijntje Klomp-Zult. Alias ’Trien’, de vrouw van journalist Dirk Klomp die in de jaren veertig werkte aan zijn boek ’In en om de Bergensche School’ over de vele schilders uit zijn dorp. Toorop heeft ook de twee zoons Klomp in de compositie willen betrekken, maar zag daar volgens Visser van af.

’Jansje’ Punt geeft naam aan iconisch werk
Charley Toorop, ’Arbeidersvrouw’, 1943, olieverf op doek, 150 x 119 cm.
© Stedelijk Museum Amsterdam

’Jansjes’ achterkleindochter Sanne, de dochter van Anja, trok uiteindelijk bij het Stedelijk aan de bel. „Daarna zijn wij, met mijn zus Toos, naar het museum gegaan met de - weinige - bewijsstukken, zoals foto’s en het trouwboekje van mijn oma” vertelt Offringa-Punt.

„Mijn oma heeft tijdens de oorlog als huishoudster bij Charley Toorop gewerkt en kookte altijd voor haar en haar kunstenaarsvrienden. We wisten dat zij voor dit portret heeft geposeerd. Als familie zijn we altijd in het bezit geweest van de zwart-witfoto van het schilderij, met op de achterkant een fotootje van Charley. We zagen het werk echter pas voor het eerst in het echt toen het in Bergen hing voor een expositie. We schrokken ervan hoe groot het was. En zo zwart ook. We dachten dat de foto van 20 bij 25 centimeter het daadwerkelijke formaat was”, lacht de kleindochter van ’Jansje’. Het schilderij meet in werkelijkheid 150 bij 119 cm.

Gebombardeerd

Op het schilderij van Charley Toorop, waar zij in 1942 in Bergen aan begonnen is en dat ze volgens Visser in 1943 in Blaricum voltooide, is een vrouw te zien die voor een afgebrokkelde muur zorgelijk voor zich uit staart, de handen in de schoot en op de achtergrond een dreigende lucht en uitgebrande huizen.

Hoewel de kunstenares het werk in haar woonplaats Bergen maakte, koos zij ervoor om op de achtergrond het gebombardeerde Rotterdam af te beelden omdat zij zeer ontdaan was over de verwoesting van de stad. Dit deed zij op basis van foto’s van het bombardement van haar goede vriendin en schoondochter, de uit Hongarije afkomstige fotografe Eva Besnyö.

Waarom haar grootmoeder, die in 1899 geboren was in Halsteren en overleed in Bergen in 1983, zo zorgelijk kijkt op het portret, daar heeft Offringa-Punt wel een mogelijke verklaring voor. „Het was oorlogstijd en mijn vader en zijn twee broers waren te werk gesteld in nazi-Duitsland. Ze maakte zich enorm veel zorgen om hen. Het verhaal gaat dat de buren een kruik oude klare hadden, waarvan ze zeiden dat die pas open zou gaan op de dag waarop de broers terug zouden keren. En het is natuurlijk ook wel in die specifieke Toorop-stijl geschilderd, met die grote ogen en die grove gelaatstrekken, maar ik herken er wel heel duidelijk mijn oma in.”

Iconisch

Maurice Rummens, wetenschappelijk medewerker van het Stedelijk Museum, is blij met de aanvullende informatie: „Het is in het licht van de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog in Nederland een iconisch werk. Voor ons is het heel bijzonder nu meer te weten over de achtergrond. Ondanks de moeilijke omstandigheden geeft Charley Toorop haar ’Arbeidersvrouw’ iets heroïsch. Ze is aanvaardend, maar niet berustend, ze zit rechtop, met een blik van zorgen én kracht. Het is een toonbeeld van geestelijke en morele kracht in een geruïneerde wereld.”

Die kracht ziet de familie Punt ook wel terug in het portret. „Dat dit werk met onze oma erop een van de iconen is in het Stedelijk maakt ons echt heel trots. Ze staat er ook hartstikke stoer op. Echt een trotse vrouw.’’

Nu de mediastorm wat gaat liggen - ze kwamen op de radio en in binnen- en buitenland in de krant - beseffen Anja en Toos, nu 67 en 66, hoe bijzonder het verhaal is over het schilderij.

,,Achteraf gezien hebben we er wel spijt van dat we haar niet veel meer hierover hebben gevraagd. Er moeten namelijk nog meer tekeningen en schilderijen zijn met daarop afbeeldingen van de familie, want het gezin Punt heeft vaker voor Toorop geposeerd. In de familie gaat echter ook het gerucht dat mijn opa er dan nooit op mocht, omdat hij een te aristocratische uitstraling zou hebben gehad”, lacht Offringa-Punt.

Meer nieuws uit Regio

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.