Etherpiraat Benelux: radio en tv vanaf de Hilversumse hei

1/3
Hilversum

’De kat heeft gewonnen.’ Met die woorden trokken Raymond Casteelen (alias dj Raymond de Zwart), Eric de Groot en Leo Terschegget - de harde kern van de etherpiraat - in 1985 de stekker uit Radio Benelux. De kat? Dat was de Radio Controle Dienst, of eigenlijk RCD-ambtenaar Hugo de Groot.

Het illegale radiostation was ontstaan in de wijk Kerkelanden, waar Terschegget met een paar buurjongens bezig was met muziek maken. ,,We maakten eigen banden met programma’s”, blikte hij een tijd geleden terug in de krant. De groep vond dat er na het wegvallen van de zeezenders te weinig muziek op de radio was; op zondag was er slechts gesproken woord en sport. Er moest een alternatief komen voor Langs de Lijn, vonden Terschegget en medeoprichter Ron Nuus. ,,Toen een van die jongens met een zender kwam, wisten we dat dit iets magisch was. Anderen konden voortaan ontvangen wat wij maakten.”

Etherpiraat Benelux: radio en tv vanaf de Hilversumse hei
Politie-inval aan de Hoge Larenseweg in 1983.

In januari 1977 gingen ze van start. Nadat een programma was opgenomen, vertrokken ze in weer en wind naar de Westerheide bij de Erfgooiersstraat. Daar bevestigden ze een hoge antenne aan een boom, zetten er een bandrecorder bij en begonnen met de uitzending. Elke zondag was Benelux op de radio, van elf uur ’s ochtends tot vijf uur ’s middags. Een van de medewerkers hield tijdens de ’operaties’ op de hei alles van een afstandje goed in de gaten. Wanneer hij de politie en de opsporingsambtenaar in zicht kreeg, toeterde hij, waarop zijn collega’s het hazenpad kozen. De apparatuur (zender, antenne, accu, taperecorder) bleef dan op de hei achter, als prooi voor de politie. Door op de vlucht te slaan, ontliepen de piraten zelf een boete. Dat lukte lang niet altijd.

Etherpiraat Benelux: radio en tv vanaf de Hilversumse hei
Dick Bos en Felix de Haas in de opnamestudio in Kerkelanden, 1977.

In 1979 werd zelfs de opnamestudio in beslag genomen. Cassettedecks, taperecorders, microfoons, koptelefoons, radio’s, studioklok, alle grammofoonplaten en meer verdween in de politiebus. Een nieuwsfeit dat zelf landelijk werd opgepakt, onder meer door De Telegraaf en het ANP.

Radio Benelux - ’jouw ideale illegale’ - wist in de loop der tijd een trouwe schare luisteraars in Hilversum en wijde omgeving aan zich te binden. En allerlei adverteerders, die gretig de portemonnee trokken voor een eigen single op Benelux.

In 1980 breidden de Hilversummers hun werkterrein uit naar de tv. Elke vrijdagavond brak ’RTV Benelux’ na de laatste uitzending op het kanaal van Duitsland 1 in. Een omroepster, onherkenbaar gemaakt met een pruik en een zonnebril, kondigde dan populaire films als Jaws en Saturday Night Fever aan. Die tv-uitzendingen vanaf de Hoorneboegse Heide waren te hoog gegrepen: de apparatuur was te kostbaar om na inbeslagname te kunnen vervangen.

Etherpiraat Benelux: radio en tv vanaf de Hilversumse hei

In ’82 zetten Benelux daarom een punt achter de tv, om zich weer op de radio te concentreren. Vanaf 1983 dagelijks, van negen uur ’s ochtends tot zeven uur ’s avonds. En vanuit een vast adres aan de Hoge Larenseweg. Wel makkelijk voor de politie, die gemiddeld een keer per maand een inval deed om apparatuur in beslag te nemen. Bij een van die bezoekjes had dj Raymond zich met spullen op de wc verstopt. Als een van de agenten geen hoge nood had gehad, was hij - in ieder geval bij die gelegenheid - de dans ontsprongen.

Etherpiraat Benelux: radio en tv vanaf de Hilversumse hei
Het promotieteam in 1983.

De harde aanpak van de piraten - hun uitzendingen verstoorden onder meer het mobilofoonverkeer van de ANWB en de politie - bleef niet beperkt tot het in beslag nemen van hun apparatuur. Ook de medewerkers werden opgepakt en veroordeeld tot boetes en voorwaardelijke gevangenisstraffen. Terschegget is een keer of twaalf veroordeeld, maar hoefde nooit te zitten. Dat had hij naar eigen zeggen te danken aan een beschermengel, opsporingsambtenaar Hugo de Groot. ,,We bouwden een vertrouwensband met hem op. Hij deed zijn werk, maar was daarin heel menselijk.” In het voorjaar van 1985 werd Benelux voor de veertigste keer uit de lucht gehaald. De piraten hadden beloofd bij dit jubileum te trakteren op champagne. De beloofde fles werd door de RCD in dank aanvaard.

Etherpiraat Benelux: radio en tv vanaf de Hilversumse hei
Raymond de Zwart in 1983.

De opeenstapeling van steeds hogere boetes en straffen deed het piratenschip uiteindelijk, na bijna negen jaar de ethergolven ’onveilig’ te hebben gemaakt, kapseizen. In buurthuis Hilversum-Noord was op 13 december 1985 een afscheidsfeest, waarop de ’Benelux Drive-in show’ voor de muziek zorgde.

Op aanraden van hun beschermengel wilden de Hilversummers op de nieuwe kabel - de Centrale Antenne Inrichting (CAI) - een legaal jongerenstation beginnen. Hun Benelux Lokale Omroep Stichting (BLOS) kwam echter niet van de grond. In de mediastad was slechts plek voor één lokale omroep, en die was er al, de Vereniging Lokale Omroep Hilversum (VLOH). Voor de BLOS bleef het legale avontuur beperkt tot één proefuitzending, waarna de voormalige piraten ieder hun weegs gingen.

Wat rest zijn veel herinneringen, anekdotes, foto’s en krantenartikelen. En opnames van het tv-programma Brandpunt. Een KRO-ploeg was niet alleen present tijdens een primitieve uitzending vanaf de hei, maar ook tijdens de allerlaatste uitzending, toen de zender voor de 44ste keer uit de lucht werd gehaald.

Etherpiraat Benelux: radio en tv vanaf de Hilversumse hei
Het Beneluxteam op de Westerheide in 1978.

Voor ’al die mensen die het hebben meegemaakt’ is er een gratis toegankelijke tentoonstelling ingericht. Die is zondag 2 en zondag 9 december - van elf uur ’s ochtends tot vijf uur ’s middags - te bekijken in wijkcentrum Lopes Dias aan de Lopes Diaslaan in Hilversum.

Meer nieuws uit Gooi en Eemland

Keuze van de redactie