’Het is onze plicht niet te vergeten’

Onthulling namenplaquette door Maurits Cohen en drie kleinkinderen.© foto studio kastermans/leon dakkus

Edward de Vries Lentsch
Laren

,,De vele mensen die aan de totstandkoming van dit gedenkteken en de gedenksteen hebben meegewerkt, zal ik altijd dankbaar blijven. En dat de naam Reitsema nu hoort bij deze grond.’’ Oud-bewoner Maurits Cohen van het Joodse tehuis de Berg-Stichting in Laren was donderdagavond een van de sprekers tijdens de onthulling. Het monument staat in het plantsoen dat nu de naam van de verzetsstrijder en Berg-Stichtingdirecteur Jan Reitsema heeft gekregen. Hij bedankt ook namens zijn aanwezige tijdgenoten Philip Prins en Moshe Grootkerk.

,,Ik ben geboren in 1934 en in 1939 opgenomen in de Berg-Stichting, samen met mijn broers Hans en Louis. We hebben hier een goede tijd gehad, totdat de periode aanbrak dat we naar Amsterdam moesten in opdracht van de nazi’s’’, vertelt Maurits Cohen. ,,Ik kan niet verzuimen te vermelden dat naar mijn gevoel de hemel boven Laren huilt. Omdat Laren uiteraard niet bij machte was de 48 kinderen en 4 stafleden te redden van een verschrikkelijke ondergang. Er wordt nu recht gedaan aan Jan en Tine Reitsema. Ze hebben tientallen kinderen het leven gered. Het kostte Reitsema marteling en gevangenschap. En bedreiging met de dood. Het paar leed intens aan de kinderen die ze verloren. Het moet voor hen een verschrikkelijke tijd zijn geweest.

Vraag

Nu lopen op deze grond gelukkig weer kinderen van Laar & Berg. Met tientallen van hen heb ik mogen spreken, en op indringende vragen antwoord proberen te geven. Zo vroeg een jongen: ’Meneer Cohen, hoe was het voor u na de oorlog?’ Dat was de meest pregnante vraag die mij ooit gesteld zou kunnen worden. Ik zei dat de tijd na de oorlog erger was, zoals ik dat beleefde, dan de oorlogstijd zelf. De steeds weer prangende vraag, komen mijn vader en moeder, Louis en Hans, opa en oma terug? Uiteindelijk stuurde het Rode Kruis mij het bericht van de dood van allen.’’ Even is hij stil en klinkt alleen het geluid van kwetterende vogeltjes, in de bomen rond het Sint Janskerkhof.

Kleinkinderen

,,Een bekende schrijver heeft de uitdrukking ’sleutelmoment’ gebruikt. Dat is ver na de Tweede Wereldoorlog aangebroken. Er ging een deur open. In mijn geval naar de nieuwe toekomst: mijn kinderen, kleinkinderen, achterkleinkinderen. Drie van de negen kleinkinderen staan naast mij: Elise, Daniëlle en Tim. Vier van mijn vijf kinderen zijn hier vanavond. Zo veel liefde, in zo’n grote familie. Hoe rijk kan je zijn? Om weer toekomst te hebben, samen met je geliefden. Hoe gelukkig kan je zijn? Ik omhels de toekomst. Meer dan de geschiedenis van toen.’’

Moordmachine

Een van de andere sprekers is opperrabbijn Jacobs: ,,Jan Reitsema deed wat hij moest doen, om mens te blijven. Hij weigerde categorisch om mee te werken. Niet actief, maar ook niet passief. Hij weigerde zelfs om een klein, bijna te verwaarlozen onderdeeltje, een mini- scuul radertje te zijn van de gruwelijke moordmachine. Hij heeft tientallen van ’zijn’ kinderen weten te redden en er voor gezorgd dat ze gespaard bleven voor afschuwelijk lijden, met aan het einde de moordende dood.

Uitroepen

Lieve kinderen van Laar & Berg, laat de namen van jullie broertjes en zusje daar niet alleen staan op deze plaquette. Maar neem hun namen mee. Houd steeds voor ogen dat deze jongens en meisjes, net als jullie, jongens en meisjes waren. Wat geweldig als jullie aan hen willen denken. En als jullie willen uitroepen aan iedereen die het wil horen, en vooral aan zij die het niet willen horen: Toen de meerderheid gewillig de verkeerde richting op ging, bleef Jan Reitsema mens. Dankzij hem heeft meer dan de helft van de Berg-Stichting overleefd. Maar desondanks staan bij dit imposante monument de namen van 48 pupillen, 48 te veel.’’

De zwaar beveiligde ceremonie werd bijgewoond door 350 mensen, onder wie vele oud-bewoners van het tehuis dat plaats heeft gemaakt voor scholengemeenschap Laar & berg. Er werden kransen gelegd door de burgemeester en zijn vrouw, predikanten en Laar & Berg. Twee leerlingen lazen de namen van de slachtoffers op. De jongste was pas 6 jaar...

Adopteer

Burgemeester Elbert Roest sluit de herdenking af. ,,Kinderen hebben op deze plek echt gelukkige momenten gekend. Dat geeft troost vanavond. Want we weten wat er na kwam. De angst, de deportaties, het peilloze verdriet en gemis, in en na de oorlog, tot aan vandaag. De Berg-Stichting is niet meer op deze plek, maar nu wel dit stoere monument dat ons zal doen herinneren. Graag adopteer ik het namens de gemeenschap, mede namens de scholieren van Laar & Berg beloof ik dat we er goed voor zullen zorgen. Wij zullen de kinderen nooit vergeten.

Huid

En dan is er het boek. In ’De slag om de Berg-Stichting’ kunt u het verhaal lezen. Op de voorkaft, als eerbetoon, de namen van de kinderen en hun begeleiders. Alle namen van hen die vermoord werden. De kaft voelt zacht als de huid van de kinderen. De ster van David siert de rug en op de achterkant vindt u de troostspreuk: ’Moge uw zielen gebonden worden door de bundel van het eeuwige leven’.

Er is vanavond recht gedaan aan onze plicht om niet te vergeten. We sluiten af met het leggen van bloemen en steentjes op de gedenkplaat. Steentjes zijn onvergankelijk. Met dit eeuwenoude gebaar eert de Joodse gemeenschap haar doden en houdt haar dierbaren levend.’’

De ambassadeur van Israël, Aviv Shir-On, legde als eerste zijn steentje op de plaquette.

Meer nieuws uit Gooi en Eemland

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.