Lenny Klijn en de liefde van Willem en Bentinck

Lenny Klijn dook voor haar eerste roman in de geschiedenis van stadhouder-koning Willem III van Oranje.© Studio Kastermans/Leon Dakkus

Joost Reijnders
Baarn

Ze had journaliste willen worden, was het ook even, maar werd jurist, plaatsvervangend rechter, politica. Maar ze is vooral verhalenverteller. Lenny Klijn schreef talloze scenario’s, voor films, tv-series, voor gedramatiseerde documentaires. En dan nu haar eerste boek

.Eigenlijk was het een filmscript over stadhouder Willem III en zijn steun en toeverlaat Hans Bentinck, maar omdat dat project maar heel moeizaam van de grond kwam, is het nu een roman geworden. ,,Mijn eerste", lacht ze. Thuis in Baarn, de tuin grenzend aan de bossen waar Willem en Bentinck als jongens genoten van de jacht, vertelt ze over het fascinerende verhaal van twee vrienden. Om beurten komen de mannen in het boek aan het woord, en ze volgt de twee vanaf hun jongensjaren tot Willems dood. Gebaseerd op historische gebeurtenissen, maar in alles een roman. Klijn: ,,Ik ben vooral geïnteresseerd in mensen, wat ze doen, wat ze beleven. Ik ben een observator. En ik schrijf graag, al van kind af aan. Maar nooit in van die heel bloemrijke taal, da’s niks voor mij. Mijn talent is het bedenken van verhalen, structuur aanbrengen, dialogen schrijven.’’

Klijn, wars van poeha en koude drukte, besloot na haar journalistieke avonturen alsnog te gaan studeren: rechten aan de Universiteit van Amsterdam. Het Delftse meisje uit een keurig middenstandsmilieu kwam terecht in een wereld waar Marx en Engels de norm waren. ,,Je werd daar echt geïndoctrineerd, en ik, obstinaat, besloot daar liberaal te worden.’’ Ze sloot zich aan bij de VVD, rolde de politiek in. Was twaalf jaar lid van provinciale staten in Noord Holland en later gedeputeerde. Maar in 2003, na vier jaar op het pluche, zette ze een punt achter haar politieke carrière om zich weer geheel aan het schrijven te wijden. Tijdens de research voor een serie over de roemruchte Amsterdamse regentenfamilie Trip stuitte Klijn op een intrigerend verhaal over Willem III. ,,Hij zei tegen Louis Trip, ’als je mij een miljoen gulden geeft, maak ik jou burgemeester van Amsterdam’. En dat gebeurde ook. Ik ben me toen in hem gaan verdiepen. Willem was zondermeer een bijzondere man. De machtigste Oranje ooit. Grappig: Willem hield echt van de mensen. Voor wie hij vertrouwde was hij heel goed, Maar ook voor zijn vijanden. Het heette ’Een wijs vorst onthoofdt zijn vijanden’. Maar Willem deed dat niet, daarin bleef hij heel naïef.’’ En wie Willem III bestudeert, kan niet om Hans Willem Bentinck heen. Een landjonker die zijn levensgezel werd. ,,Bentinck was dol op Willem, maar hij wist ook dat het ’brengen’ van Willem gevaarlijk was.’’ Al tijdens het leven van de mannen werd gespeculeerd over de band tussen de koning en Bentinck; ondertitel van het boek is dan ook ’Liefde of Lust’. Het is aan de lezer of de innige relatie tussen de twee platonisch was, of ook daadwerkelijk is geconsumeerd. Klijn laat het in het midden: ,,Een geheim moet je een geheim laten blijven. Hoe het zich echt heeft afgespeeld weet je niet."

De stadhouder-koning en zijn bijzondere levensgezel

Willem III, achterkleinzoon van Willem van Oranje, was een kind uit de hoogste adel, maar met een somber perspectief. Zijn vader stierf vlak voor zijn geboorte, en zijn Engelse moeder wilde het liefst zo snel mogelijk terug naar het hof in Londen. Ze liet de opvoeding van haar zoontje over aan zijn oma Amalia, de weduwe van Frederik Hendrik. En die deed er alles aan om haar kleinzoon de positie te bezorgen die zij als zijn geboorterecht beschouwde. Maar Nederland was een republiek die met ijzeren hand geregeerd werd door Johan de Witt. En die was niet van plan die macht met de Oranjes te delen.

De relatie tussen Willem en zijn page, latere raadgever en alter ego Bentinck heeft historici door de eeuwen heen gefascineerd. Lenny Klijn: Er is historisch gezien geen bewijs dat ze een homoseksuele relatie hadden. Maar weet je, je moet ergens je warmte vinden.’’

Willem was een van de machtigste mannen in Europa. Zijn huwelijk met zijn volle nicht Mary Stuart bleef kinderloos. Door de familieband en vooral dankzij de diplomatieke gaven van Bentinck kreeg hij de Engelse troon aangeboden die hij zonder veel bloedvergieten ook wist te bezetten. In het boek ’Riskante relaties. Vijf eeuwen homoseksualiteit in Nederland’ van ’ D.J. Noordam, wordt een heel hoofdstuk aan Willem III en zijn vele mannelijke vrienden gewijd. Wie zich verdiept in de persoonlijkheid van Willem raakt hoe dan ook geïntrigeerd. Een man met veel intieme vrienden die verzot was op zijn vrouw Mary. ,,Willem heeft Mary, toen ze aan de pokken was gestorven, pas maanden na haar dood begraven. Hij wilde haar bij zich houden en liet haar balsemen. Hij kon daar niet op een volwassen manier mee omgaan.’’ Zijn vriend Bentinck groeide wel op. Willem had hem schatrijk gemaakt en een hoge adellijke titel gegeven. Toen de koning steeds meer interesse kreeg in de veel jongere Joost van Keppel, keerde Bentinck hem de rug toe en pas op Willems sterfbed zocht hij hem weer op. Klijn bouwde haar verhaal om de historische feiten heen. Ze koos bewust voor het persoonlijke en niet voor de vele militaire of diplomatieke successen van Willem en Bentinck. Het komt aan de orde, maar altijd in het licht van de relatie tussen de twee mannen. Het is Bentinck overigens niet slecht vergaan. Zijn familie splitste zich in twee takken: de Engelse adellijke familie Portland en de Nederlandse Bentinck-tak, die veel bestuurders heeft voortgebracht, zoals baron Samuel Pieter Bentinck, burgemeester van Soest van 1946 tot en met 1972.

Meer nieuws uit GE

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.