Raadsel Franse Kamp Bussum ontrafeld

De archeologische opgravingen na de ontbossing in 2012 bevestigden dat het derde jachtregiment van Lodewijk Napoleon op de Bussumse hei gelegerd moet zijn geweest.

De archeologische opgravingen na de ontbossing in 2012 bevestigden dat het derde jachtregiment van Lodewijk Napoleon op de Bussumse hei gelegerd moet zijn geweest. © rijksdienst voor het cultureel erfgoed

De garde du camp bij het Franse Kamp.

De garde du camp bij het Franse Kamp.© rijksdienst voor het cultureel erfgoed

Vanuit de lucht. De stippen zijn kookkuilen.

Vanuit de lucht. De stippen zijn kookkuilen.© rijksdienst voor het cultureel erfgoed

De vondsten wijzen op regiment drie.

De vondsten wijzen op regiment drie.© rijksdienst voor het cultureel erfgoed

Onderzoeker Jos Bazelmans, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed .

Onderzoeker Jos Bazelmans, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed .

1 / 5
Valentijn Bartels
Bussum

Bezoekers van Franse Kamp weten voortaan waar het populaire wandelgebied zijn naam aan te danken heeft. Niet rampjaar 1672, maar de zomer van 1809 maakt het Goois Natuurreservaat in de buurt van Bussum ’Frans’. Toen waren er drie maanden lang vierduizend soldaten van Lodewijk Napoleon gelegerd. Onderzoeker Jos Bazelmans vertelt over de doorbraak in een spectaculair onderzoek.

Het is niet langer een raadsel waar de naam Franse Kamp vandaan komt. In het heidegebied tussen Hilversum, Bussum en ’s-Graveland waren in de zomer van 1809 maar liefst vierduizend man troepen gelegerd. De heersende opvatting was tot op heden dat het gebied zijn naam te danken heeft aan de Franse belegering van Naarden in het rampjaar 1672. Volgens onderzoeker Jos Bazelmans van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed gaat dat verhaal niet op. ,,Mogelijk lagen er ook toen Franse troepen, maar niet aantoonbaar op die plek.’’

Het is vandaag de dag vooral de plek waar goedgemutste Amsterdammers op de camping hun zomervakantie doorbrengen. Voortaan weten zij dat op de plek waar ze met hun toiletrol naar het sanitair lopen, in 1809 onder andere het derde jachtregiment van Lodewijk Napoleon de messen sleep om een Engelse invasie te weerstaan.

Kookkuilen

Bazelmans ging met zijn onderzoek niet over één nacht ijs. ,,Directe aanleiding is de spectaculaire manier waarop sinds kort hoogteverschillen in het Nederlandse landschap in kaart zijn gebracht.’’ Op het zogeheten Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN2) zijn op verschillende plekken de resten van oude militaire kampementen te zien. Voor de onderzoeker reden alle acht gebieden in Nederland met de naam ’Franse kamp’ nader te bekijken. ,,Eigenlijk heb ik alleen op de locatie in Bussum succes gehad. Dat komt doordat dit soort verschijnselen alleen maar intact blijft als ze onaangeraakt in het landschap blijven liggen. Als je een keer ploegt is er bijvoorbeeld niets meer te zien.’’

Het voormalige heidegebied bleef onaangetast. Het resultaat: een kleurrijke plaat waarop rijen kookkuilen, uitgegraven waterputten en een zogeheten garde du camp - een bewakingspost - oplichten. ,,Zo’n bewakingspost ligt altijd iets voor het kamp, deze is nu bijna onzichtbaar gelegen tussen dennenbomen’’, zegt Bazelmans. De onderzoeker sluit nader bodemonderzoek niet uit. ,,We weten uit bronnen dat er in totaal veertien diepe waterputten aanwezig moeten zijn, die zijn nu nog niet allemaal te zien.’’ De verhogingen die zichtbaar werden op de hoogtefoto’s komen overeen met ’een kaartje uit een Franse instructie om te kamperen met infanterie’. Het 40 hectare grote gebied (400 bij 1000 meter) vertoont dezelfde indeling.

Doorbraak

Rest nog de vraag uit welke tijd het kamp stamt. ,,Dit jaar ben ik in contact gekomen met het archeologische gezelschap AWN, afdeling Naerdincklant. Zij bleken na de kap van bospercelen in de buurt van de camping in 2012 bijzondere vondsten gedaan te hebben’’, vertelt de specialist op het gebied van cultureel erfgoed. De amateurarcheologen vonden een messing cijfer drie, dat door het derde jagersregiment van Lodewijk Napoleon op hun sjako - militair hoofddeksel - werd gedragen. Bovendien lagen er militaire knopen met hetzelfde nummer en een Franse revolutionaire munt. ,,Toen kwamen er twee belangrijke doorbraken in het onderzoek. Ik vond op internet niks onder de zoekterm kampement Bussum, ’s-Graveland of Hilversum. Onder de term kamp bij Naarden, de garnizoensplek, kwamen er wel resultaten’’, aldus Bazelmans.

De belangrijkste doorbraak kwam van een bekende van de onderzoeker. Hij wees hem op documenten over een commandant die met alle troepen van het nieuwe Koninkrijk der Nederlanden in 1818 wilde oefenen op een geschikt terrein. Een ondergeschikte opperde de Bussumse hei ’die in 1809 al was gebruikt’. Bij de documenten zit een kaart die overeenkomt met de hoogtekaart. ,,Het is maar goed dat de hei toen niet is gekozen als oefenterrein, dan lag er nu waarschijnlijk een kazerne in plaats van een natuurreservaat’’, lacht de onderzoeker.

Brieven over gesneuvelde huurlingen uit het Franse Kamp bevestigen dat er tussen begin mei en juli 1809 militairen op de strategisch gekozen locatie gelegerd waren. In juli 1813 togen de militairen van de toenmalige vazalstaat naar Zeeland, waar Engelsen de aanval openden. Mede door de strijdkrachten van ’kamp bij Naarden’ werd de aanval afgeslagen. Volgens Bazelmans werd de term Franse Kamp na het vertrek van de Fransen in 1813 ook gebruikt uit zelfbescherming. ,,Men had het liever niet over de tijd dat het land onderhorig aan de Fransen was, men vergat liever dat het eigenlijk gewoon een Hollands kamp was.’’

Meer nieuws uit Gooi en Eemland

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.