Muziek draaien en schilderen op Monumentendag Soest

Hans van Keken
Soest

Wie kun je op Open Monumentendag in Soest, rond het thema iconen en symbolen, beter aan het woord hebben dan Ruud en Marijke Bartlema? Ze intrigeren de twee al bijna hun hele leven.

Bartlema (72) zat zaterdag en zondag in Museum Oud Soest. Toonde er zo’n vijftien door hem geschilderde iconen. En had ook vitrines ingericht met bijzondere voorwerpen uit het Jodendom. ,,Nee, ik ben geen Jood”, vertelt hij. ,,Ik ben protestant opgevoed. Maar ik heb altijd interesse gehad in de Joodse mystiek”, legt hij uit. ,Zie het maar als dat ik een Joodse ziel heb”, grapt hij.

De Soester studeerde in zijn jongere jaren theologie en is beeldend kunstenaar, na les in Amsterdam bij Maarten Krabbe. Als puber al had hij grote interesse in iconen. Religieuze schilderijen, met een bijzondere uitstraling en symboliek, in de traditie van de Russisch- en Grieks Orthodoxe kerken. ,,Ik ben na mijn eindexamen al naar Griekenland gegaan. Naar een klooster, waar ik zeven weken zat om er meer van te leren”, vertelt hij. ,,Nee, ik ga lang zo ver niet al de mensen daar. Dat je een maand lang rituele wassingen hebt. Ik draai gewoon muziek. Uit de Russisch-orthodoxe kerk bijvoorbeeld.”

Kleurgebruik

In tientallen jaren verdiepte hij zich in kleurgebruik en pigmenten, in de techniek en de symbolen. ,,Het geheim van een goede icoon is dat het een venster is op het mysterie”, legt hij uit. ,,Op een andere werkelijkheid”, waarna uitleg volgt over de kwantummechanica en duizenden jaren oude leren zoals de Joodse kabbala. ,,Weet je, de oude Grieken zeiden al dat niets vast staat. Dat alles stroomt. Wij als mensen hebben echter de neiging om ons bezig te houden met wat we zien. Maar als je je richt op wat nu bestaat, zit je zelf ook vast. Alles gaat altijd anders dan je denkt he”, lacht hij.”

Mystieke stromingen

Met zijn interesse voor het Jodendom heeft de Soester zich ook in mystieke stromingen daar verdiept, zoals het chassidisme. ,,Dat was in de achttiende eeuw een mooie vernieuwing, maar is nu zo star als ik weet niet wat. Mystiek laat zich niet vangen. Wat dan na verloop van tijd overblijft is de focus op uiterlijke vormen. Daar gaan mensen zich aan vastklampen.”

Ook hebben de Bartlema’s in al die jaren bijzondere rituele voorwerpen verzameld, afgelopen weekeinde te zien in het museum. Een gebedsmantel, een kiddushbeker, versierde wijnglazen en een originele Hollandse sjabbatlamp. ,,We hebben zelfs een handgeschreven fragment van een thora-rol”, legt de Soester uit.

Normen en waarden

Dat alles stroomt, betekent voor Bartlema ook dat het niet nodig is om normen en waarden zo te fixeren. ,,Elke tijd vraagt erom dat je die opnieuw formuleert.” In dat licht noemt hij ook filosoof en de vorig jaar overleden Denker des Vaderlands René Gudde.: ,,Die heeft het erover dat we allemaal heel goed zijn in het opkomen voor het persoonlijke en private. Maar dat deze tijd juist vraagt om veel meer aandacht voor het publieke domein. Voor het aangaan van verbindingen. We moeten meer een gemeenschap vormen, daar is lang niet genoeg ruimte voor.”

Meer nieuws uit GE

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.