Babbelend in de auto met dé Bill Evans

Hilversummer Frits van Swoll had in de jaren zestig alle jazzlegendes voor zijn camera.© foto studio kastermans/ronald smeenk

John Coltrane op sopraansaxofoon .

Bill Evans tijdens tv-opnamen in Laren (1965) .

Art Blakey (1959), de eerste foto die Van Swoll maakte, onscherp van de zenuwen en het verkeerde filmpje.

Albert Ayler (1966)© foto’s frits van swoll

1 / 5
Susanne van Velzen
Hilversum

Frits van Swoll fotografeerde in de jaren ’60 in zijn vrije tijd alle grote jazzartiesten. Art Blakey, Bill Evans, Thelonious Monk. De Hilversummer, die zijn hele leven bij platenmaatschappijen werkte, heeft zijn mooiste foto’s verzameld in het boek ‘My jazz moments’ (met cd en teksten van jazzliefhebber Philip Freriks). ,,Er waren geen bodyguards in die tijd. Ze waren zelfs dankbaar dat je een foto van ze maakte.” Een leven tussen de grote sterren.

Hij is net terug van een paar weken Ibiza. Al twintig jaar komt Frits van Swoll op het Spaanse eiland. Niet om te feesten, die tijd heeft hij gehad. Hij is elke dag te vinden op het strand van Cala Vedella. ,,De mooiste baai van het eiland. Heerlijk daar. Gewoon op het strand liggen. Ik ken inmiddels een hoop mensen daar. Inspirerende sfeer.”

Knalblauwe ogen in een markant en bruin gezicht. Lang krullend grijs haar. Slank. Zilveren ringen, armbanden en ketting met turquoise stenen, 79 wordt hij volgende week. Uit de speakers in zijn Hilversumse woning klinkt loungemuziek. Op tafel ligt een stapeltje cd’s, ingepakt nog. ‘Ibiza Beats vol.9, sunset chill & beach lounge’. Het logo van een salamander en een foto van zijn lievelingsbaai op de cover. Ieder jaar brengt Van Swoll een cd met de typische Ibiza-chilloutmuziek uit. Gaat hij gewoon mee door. Ook nu hij de tachtig nadert. Hij laat een foto op zijn smartphone zien. Gemaakt onlangs op het vliegveld van Ibiza. ,,Mijn nieuwe cd ligt daar in het rek bovenin tussen de cd’s van Café del Mar en Buddha-bar. Daar ben ik echt heel trots op”, zegt hij bescheiden.

Op de salontafel ligt zijn jongste kindje, de aanleiding voor het interview. ‘My jazz moments’, een fotoboek met prachtige zwart-witafbeeldingen van de grootste jazzmusici uit de jaren zestig. Thelonious Monk achter de piano in het Concertgebouw in Amsterdam (1964), Phil Woods op het Jazz Festival Montreux (1969), Ella Fitzgerald op het Jazz Festival Antibes (1966), Stan Getz op de saxofoon in het Concertgebouw (1960).

Magistraal

Allemaal gefotografeerd door een nog piepjonge Frits van Swoll. Sommige foto’s wat onscherp, korrelig. ‘Verstild in eenvoud, magistraal geportretteerd’ schrijft jazzspecialist Cees Schrama in het voorwoord. Geen woord gelogen. Het boek is aangevuld met foto’s van jazzelpeehoezen, ook allemaal van de hand van Frits van Swoll.

Bijna beduusd kijkt Van Swoll naar het boek voor hem op tafel. ,,Het is net twee uur geleden bezorgd. Vers van de pers. Je ruikt de inkt. Ik ben afgelopen maanden een paar kilo afgevallen hoor”, bekent de Hilversummer. ,,Van de stress. Alles moet kloppen. De beelden, de teksten, de data bij de foto’s.” Hij is tevreden. De laatste correcties zijn keurig doorgevoerd. Het boek is precies geworden zoals hij het wilde. Dik zwart papier, passend bij de sfeer van de jazz in de jaren zestig.

Pentax

Naast het boek ligt de oude Pentax camera waarmee Van Swoll veel jazzberoemdheden vastlegde. De camera die deuren voor hem opende. Vaak tot zijn eigen verrassing.

Het verhaal van Van Swoll leest als een jongensboek. Hij is net 16 als zijn ouders in 1955 van Hilversum naar Indonesië verhuizen voor werk van zijn vader. Frits en zijn broer blijven bij een pleeggezin in Hilversum achter. ,,Het klikte niet zo met de heer des huizes. Dat escaleerde en ik ben naar mijn ouders in Indonesië vertrokken. Met één verzamel jazzelpeetje in de koffer. ‘Jazztone Society’ met Charlie Parker en Erroll Garner. Die had ik via een blad besteld.” Als zijn oudere broer op vakantie komt, raakt Frits definitief in de ban van muziek. ,,Hij nam drie singletjes mee. Tutti Frutti van Little Richard, Rock around the clock van Bill Haley en Hartbreak Hotel van Elvis Presley. Wow, wat is dat? In Indonesië kende ze geen rock ’n roll. Maar hij had ook Dave Brubeck, Jazz goes to college, bij zich. Helemaal geweldig. Met saxofonist Paul Desmond. Die altsax, die toon, die greep me gewoon.”

Eind jaren vijftig keert het gezin Van Swoll terug in Hilversum. ,,Overal waren jazzclubs. Van Dijk in Loosdrecht, in een oude botenloods. In Hilversum had je Benelux aan de Groest. Elke zondagmiddag traden er Nederlandse artiesten op. In het Concertgebouw in Amsterdam werden nachtconcerten gegeven. Die begonnen om twaalf uur. Geld voor een kaartje had ik niet, maar via een raampje glipte ik weleens naar binnen. Daar zag ik de grote jazzmuzikanten op het podium. In die tijd waren ze in New York niet de sterren die ze hier waren. Ze hadden wel aanhang maar speelden alleen in kleine clubs. “

En daar in Amsterdam ziet Frits van Swoll hoe anderen foto’s maken van de artiesten. Hij werkt dan bij platenmaatschappij Phonogram, op de afdeling klassiek. ,,Verdorie dat wil ik ook, dacht ik.” Hij leent de camera van zijn moeder en belt brutaal met jazzimpresario Paul Acket. ,,Drummer Art Blakey trad op en ik zei dat ik voor een krantje wilde fotograferen. ‘Kom maar, er liggen kaartjes voor je’. Zo simpel ging het”, lacht Van Swoll. ,,In die tijd waren de artiesten heel benaderbaar. Er waren geen bodyguards. Ik ging gewoon de kleedkamer in. Brutaal en bescheiden tegelijk was ik. Ze waren gewoon blij met de aandacht die ze kregen. Ik zie Duke Ellington nog zitten in een stoel. Ik twijfelde of ik een foto zou maken. Ik deed het niet. Geen idee waarom niet.”

Zijn hobby levert hem unieke foto’s en ervaringen op. Nu pas beseft hij hoe bijzonder het was. ,,Ik bracht Bill Evans in 1965 in mijn auto na een tv-optreden bij de NCRV van Laren naar Amsterdam. Hij had geen vervoer. Ik nam hem mee in mijn oude katterug, mijn Volvo 544. We praatten over jazz en de auto. Bij het uitstappen zei hij:‘I’m excited about your car, many thanks for bringing me.’Moet je je voorstellen, Bill Evans, de pianist die de sfeer en kleur van het album ’Kind of Blue’ van Miles Davis bepaalde. De bestverkochte jazzelpee ever. Gewoon in mijn auto.”

Zijn foto’s zijn in het begin technisch niet allemaal even goed. Zijn allereerste jazzfoto van Art Blakey in het Concertgebouw in 1959 is wazig.

Bloednerveus

,,Ik was bloednerveus, beefde nogal en had het compleet verkeerde filmrolletje in de camera. Wist ik veel. Ik bracht het rolletje naar fotozaak Dervo in de Schoutenstraat. Die zei: ‘je moet Kodak 400asa hebben. Dat ging inderdaad beter”, lacht Van Swoll. Het maakt de foto van Blakey niet minder bijzonder. Hij heeft de plaat terecht opgenomen in zijn fotoboek.

,,Ik was een hoop vergeten”, zegt de Hilversummer. ,,Door het maken van het boek kwam veel terug. Mooie tijd was het, alles was nog zo simpel. Het ging vanzelf. Ornette Coleman stond in het Concertgebouw aan de zijkant van het podium. Hij keek me aan. Bleef maar kijken. Zijn blik zei: ’fotografeer mij’. Ik keek naar hem met mijn camera. En drukte af.”

’My jazz moments’, door Frits van Swoll en Philip Freriks. Met cd. Uitgeverij Tens Media, 21,90 euro.

Meer nieuws uit Gooi en Eemland

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.