Opinie: polderen ten koste van natuur

Protesten tijdens de feestelijk opening van de natuurburg over de Utrechtseweg in mei 2016.© Archieffoto: Studio Kastermans

Eddie de Paepe
Hilversum

’Natuurclub moet uit ivoren toren.’ Dat advies stond een kleine drie jaar geleden boven een opiniërend artikel van mijn hand. Een soortgelijk geluid was later ook te horen bij Karen Heerschop, opvolger van rentmeester-directeur Bert van der Moolen. ’De luiken kunnen open’, stelde zij vorig jaar, nadat alle Gooise gemeenten met een structurele extra bijdrage het licht op groen hadden gezet voor de bestuurlijke modernisering van het GNR.

Dat van die ivoren toren was een reactie op wat er in de voorgaande jaren allemaal - met name op het gebied van communicatie - was mis gegaan bij het GNR. Omwonenden en gebruikers werden overvallen met ingrijpende plannen, zoals grootscheepse bomenkap. Klussen waarvoor vanuit het oogpunt van natuurbeheer en biodiversiteit ongetwijfeld veel te zeggen viel, maar die je ruim van te voren goed moet uitleggen. Anders oogst je onbegrip, commotie en protest.

Onzinnig

Organisatie en bestuur leken zich lange tijd niet te realiseren dat het GNR - alleen al financieel, via de bijdragen van de gemeenten - van alle inwoners van het Gooi is. Het onzinnige plan van Van der Moolen c.s. om ons natuurreservaat te laten fuseren met - of op te laten slokken door - een waterleidingbedrijf sprak boekdelen.

Dat het GNR van fouten kan leren, bleek voorjaar 2016. De natuurclub wilde veel bomen en struiken weghalen tussen Hoorneboeg en Hilversums Wasmeer. Dit om de heide meer ruimte te geven. Het GNR organiseerde drie informatieavonden over deze Natuurverbinding Hoorneboeg. De opkomst was zo groot dat een extra bijeenkomst moest worden ingelast.

Intensiteit

De blijkbaar door al deze aandacht overvallen natuurorganisatie nodigde iedereen uit om met ’ideeën, wensen of suggesties’ te komen. Dat leverde maar liefst tweehonderd, grotendeels kritische, reacties op. Het GNR was volgens Karen Heerschop (toen nog als interim-voorzitter) verrast door ’de hoeveelheid en mate van intensiteit van reacties van bewoners’.

Met name een aantal bewoners van de Utrechtseweg liet zich daarop luid en duidelijk horen. De villabewoners waarschuwden voor een ’enorme kaalslag ter grootte van 170 voetbalvelden’, waarbij ’80.000 bomen’ om zouden gaan. Ook wezen zij op de toekomstige hoge (beheers)kosten voor het ’financieel noodlijdende’ GNR.

Luisteren

Deze luide protesten klonken ook door in het Hilversumse raadhuis. De toenmalige wethouder Van Vroonhoven meldde aan de raad: ’De inspraak moet zorgvuldig, het GNR wil ook goed luisteren’. Ook rentmeester-directeur Van der Moolen - toen nog in functie - liet zich in soortgelijke bewoordingen uit. De boze omwonenden maakten zich in mei 2016 op voor de officiële opening van de natuurbrug over de Utrechtseweg (waartegen zij ook al, deels met succes, hadden geprotesteerd). In groten getale en gewapend met spandoeken togen zij naar het openingsfeestje.

Daar bleek, tot grote verrassing van vriend en vijand, dat GNR-voorzitter Heerschop al had ingegrepen. Zij meldde dat pas op de plaats te maken met het bomenkapplan. De communicatie had duidelijk te wensen overgelaten, erkende zij. Het GNR ging met ’bewoners en alle partijen’ om tafel om tot een nieuw plan te komen.

Onafhankelijk

Het GNR en de provincie Noord-Holland besloten een onafhankelijke adviesgroep in het leven te roepen. Diverse geïnteresseerden meldden zich aan. Op basis van opgestuurde cv’s werd gekozen voor tien personen. Die kwamen ’op persoonlijke titel’ in de adviesgroep, die volgens het GNR zowel voor- als tegenstanders van het omstreden plan telde.

Dat laatste klopt. In de adviesgroep zaten drie inwoners van Hollandsche Rading, die naar eigen zeggen ’nogal sceptisch’ tegenover het plan stonden. Plus een grotere groep even kritische bewoners van de Utrechtseweg en de Bonairelaan e.o. Enkele GNR-vrijwilligers vertegenwoordigden het tegengeluid in de groep: een duidelijke minderheid dus.

Vergelijking

Op voordracht van de adviesgroep huurde de provincie een onafhankelijke voorzitter (Marion van der Voort) en een ecologisch adviesbureau (Waardenburg) in. Na negen maanden en ’tien intensieve bijeenkomsten van drie uur’ lag het advies op de tafel van het GNR-bestuur.

Dat was gebaseerd op een vergelijking die het bureau Waardenburg had gemaakt tussen vier scenario’s (het originele plan en drie alternatieven). Twee daarvan scoorden op álle (door de commissie zelf bedachte criteria) even goed. De commissie koos echter voor een van die twee, het scenario dat zij zelf (samen met de ecologen) had ontwikkeld.

Van te voren had Heerschop gemeld extra goed naar het advies te zullen luisteren als dat unaniem was. Tot haar tevredenheid was dat ook het geval. Reden voor het GNR-bestuur om het advies maar in zijn geheel over te nemen.

Unanimiteit?

Bij die unanimiteit moet echter wel een kanttekening worden geplaatst. Drie van de commissieleden (de GNR-vrijwilligers?) gaven de voorkeur aan het alternatief plan - met maximale biodiversiteit - dat even hoog scoorde als het uitverkoren scenario. Waarom zij hun poot niet stijf hebben gehouden? Hebben de andere leden of de voorzitter - in het streven naar de gewenste unanimiteit - druk uitgeoefend?

Op de totstandkoming en de inhoud van het alternatieve plan voor de Natuurverbinding Hoorneboeg valt dus wel het een en ander aan te merken. Een zevental direct omwonenden heeft, grotendeels vanuit eigenbelang, ingrijpende invloed kunnen uitoefenen op een goed onderbouwd plan van het GNR.

Protesteren werkt, luidt de boodschap. En: deskundigheid is kneedbaar.

Inspraak

Na deze goede ervaring met ’polderen’ hanteert het GNR bij alle grote projecten voortaan een ’participatieladder’, zoals gemeenten (openbaar bestuur) dat ook doen. Daarmee verandert inbreng in verregaande inspraak. En dat kan gemakkelijk ten koste gaan van ons algemeen belang, dat van de Gooise natuur. Het GNR heeft niet alleen de luiken maar ook de deuren wijd open gezet. Te wijd.

Meer nieuws uit Gooi en Eemland

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.