Gooise laaggeletterdheid taboe in de gezondheidszorg

Bijsluiters van medicijnen zijn een crime voor laaggeletterden om te lezen, met alle gevaren van dien. s

Bijsluiters van medicijnen zijn een crime voor laaggeletterden om te lezen, met alle gevaren van dien. s© Foto ANP

Annemarie de Jong
Hilversum

Ga d’r maar aan staan; je kan amper lezen en schrijven. Hoe ontcijfer je dan in hemelsnaam wat er op al die ellenlange bijsluiters van medicijnen staat?

Zorgverleners in het Gooi gaan voortaan samen laaggeletterdheid in de gezondheidszorg te lijf. „Want voor mensen die moeite hebben met lezen en schrijven is het vaak moeilijk hun weg te vinden in de gezondheidszorg”, zegt Aty Palsenbarg, drijvende kracht achter de aanpak en directeur van de Samenwerkende Apothekers Gooi en Omstreken (SAGO). „Daarbij zijn 41 apotheken aangesloten: van Weesp tot en met Baarn.”

Doel van de aanpak is professionals in de zorg bewust maken van het probleem van laaggeletterdheid. Een grote groep in het Gooi heeft veel moeite met het invullen van formulieren en lezen en begrijpen van patiëntbrieven, patiëntfolders, recepten en bijsluiters van medicijnen. „’In het Gooi kan laaggeletterdheid toch geen probleem zijn? Want de mensen zijn daar rijker en hoger opgeleid’. Dat hoor ik vaak, maar is echt een hardnekkig misverstand”, zegt Palsenbarg.

Schamen

„Het probleem ligt vooral bij ouderen. Ja, ook in Laren en Blaricum. Maar het is verstopt. Bijvoorbeeld vrouwen op leeftijd, die hebben vroeger vaak wel leren lezen en schrijven, maar omdat ze het niet bijhouden en ook geen computer gebruiken, verdwijnt het. Dan verlies je je geletterdheid. Mensen schamen zich daarvoor. Het is een groot taboe.” Ook bij jongeren ligt het gevaar. „Die lezen steeds minder. En je moet het echt bijhouden.”

Voor laaggeletterden is het lastig geneesmiddelen op het juiste tijdstip in de juiste dosering in te nemen. Palsenbarg: „Op de verpakking staat: ’twee keer daags, twee tabletten innemen’, maar dan nemen ze alles in één keer, of ze vergeten een dosis.”

Laaggeletterden zijn twee tot vier keer minder therapietrouw dan mensen die wél goed kunnen lezen en schrijven. „Met alle ellende van dien. Het gaat een tijdje goed, maar dan zie je ze met klachten terug bij de arts. Of erger: ze komen in het ziekenhuis terecht.”

Frustratie

Laaggeletterden begrijpen vaak niet wat hun dokter of apotheker vertelt. Gezondheidsklachten kunnen ze moeilijk verwoorden en er ontstaan misverstanden over gezondheidsadviezen. Volgens Palsenbarg wekt dat soms frustratie op bij de zorgverlener. „’Waarom moet ik die lastige klant alles tien keer uitleggen!’ Maar het kan heel goed zijn dat je te maken hebt met een laaggeletterde. We willen dat de zorgverlener de laaggeletterde herkent. Dan kan die het accent leggen op een eenvoudige uitleg.”

„Een bekende truc om laaggeletterdheid te signaleren is de bijsluiter op zijn kop aan de patiënt voorleggen. Als dat niet wordt opgemerkt weet je zelf dat de patiënt de tekst niet leest.” Een andere methode is ’terugvragen’. „’Heeft u de uitleg begrepen? Kunt u mij vertellen wat ik net gezegd heb?’”

Minder gezond

Mensen die niet, of slecht kunnen lezen en schrijven, voelen zich lichamelijk en geestelijk vaker minder gezond dan niet-laaggeletterden. Ze kloppen vaker aan bij de huisarts, het ziekenhuis en jeugdgezondheidszorg en staan minder open voor preventieve zorg en nazorg. Uiteindelijk leidt de aanpak van laaggeletterdheid volgens Palsenbarg tot gezondheidswinst en lagere zorgkosten.

„We hopen het taboe te doorbreken. Dat mensen tegen hun zorgverlener durven te zeggen: ’Ho, wacht even. Je vertelt dit nu wel allemaal, maar ik begrijp het niet’. We willen de schaamte wegnemen. Het liefst hebben we dat deze mensen naar een taalcursus gaan die bij hen past.”

Deal

Apothekersvereniging SAGO, Tergooi, huisartsenvereniging GHO-GO, GGD Gooi en Vechtstreek en Stichting Lezen en Schrijven ondertekenden gisteren een samenwerkingsovereenkomst in het ziekenhuis. Tergooi is het eerste ziekenhuis dat zo’n deal sluit.

De handtekeningen onder de ’Aanpak laaggeletterdheid en bevordering gezondheidsvaardigheden Gooi en Vechtstreek’ betekenen de kick-off voor tal van activiteiten. De aanpak is gericht op zowel zorgverleners als patiënten. Medewerkers krijgen voorlichting, scholing en training om laaggeletterde patiënten te herkennen en begeleiden.

De training is bedoeld voor apotheekpersoneel, medewerkers van huisartsenpraktijken, medewerkers Jeugd en Gezin en de contactpersonen patiëntenvoorlichting binnen Tergooi.

Tergooi start in oktober met twee Taalpunten op de locaties in Hilversum en Blaricum. Speciaal opgeleide vrijwilligers verwijzen daar tijdens inloopspreekuren mensen door naar bijvoorbeeld een taalcursus. Palsenbarg: „Die mensen gaan niet naar huis met een briefje met een naam en telefoonnummer. Want dat werkt niet. Ter plekke wordt er gebeld en een afspraak gemaakt.”

17.000

In het Gooi en de Vechtstreek wonen ongeveer 17.000 volwassenen die moeite hebben met lezen, schrijven en rekenen. Dat is bijna zeven procent van de volwassen bevolking in deze regio. Het gaat niet alleen om mensen van buitenlandse herkomst; in meerderheid gaat het om mensen die in Nederland zijn geboren en getogen.

Het hoogste percentage woont in Hilversum (13-16 procent), gevolgd door Blaricum, Huizen en Laren (5-8 procent). In Gooise Meren, Weesp en Wijdemeren is het percentage laaggeletterden 0-5 procent. Landelijk heeft 11 procent problemen met lezen en schrijven. (Bron: recent onderzoek van Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt ROA Maastricht University en Stichting Lezen en Schrijven.)

’Kunt u dat even uitleggen’

Op 4 oktober gaat in ziekenhuis Tergooi - locatie Hilversum - de interactieve en taboedoorbrekende tentoonstelling ’Kunt u dat even uitleggen’ van start. Bezoekers zien in beeld en geluid welke problemen laaggeletterden ervaren bij hun medicijngebruik. De laagdrempelige tentoonstelling is initiatief van de Koninklijke Nederlandse Maatschappij ter bevordering der Pharmacie (KNMP) in samenwerking met Tergooi. De tentoonstelling is de hele maand te bezichtigen.

Meer nieuws uit Gooi en Eemland

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.