Ook een optie: logisch fuseren

Rationeel getrokken nieuwe gemeentegrenzen. Illustratie Atlas voor gemeenten.

Rationeel getrokken nieuwe gemeentegrenzen. Illustratie Atlas voor gemeenten.

Ronald Frisart
Hilversum

Het moet al gek gaan wil de Eerste Kamer binnenkort het licht niet op groen zetten voor de fusie van de gemeenten Bussum, Naarden en Muiden. Dan ziet de nieuwe gemeente Gooise Meren het levenslicht. Curieus genoeg is die echter al bij geboorte eigenlijk weer achterhaald. Zie het kaartje hierboven.

Deze illustratie is een uitsnede uit de in december gepresenteerde Nieuwe Gemeentekaart. Direct na verschijning meldden we op een binnenlandpagina al dat volgens onderzoekers Gerard Marlet en Clemens van Woerkens van bureau Atlas voor Gemeenten het aantal gemeenten in Nederland kan worden teruggeschroefd van 393 nu naar 57 straks.

Nu Gooise Meren op het punt staat uit het ei te kruipen, is er aanleiding eens wat nauwkeuriger te kijken hoe de benadering van Marlet en Van Woerkens uitpakt voor het Gooi, de Vechtstreek en het Eemland.

Echte leven

De kern van hun methode is dat je je niet, zoals minister Plasterk (Binnenlandse Zaken), moet blindstaren op inwoneraantallen, al was het maar omdat dat altijd arbitrair is. Je moet kijken wat er in de echte samenleving gebeurt. In dat echte leven worden steden steeds populairder, maar hebben mensen vanaf ongeveer 35 jaar toch de neiging elders te gaan wonen, rustiger, meer in de natuur.

De stad blijft wel trekken, maar niet meer om er te wonen. De twee onderzoekers vinden het daarom onzin de stad en het ’ommeland’ als concurrenten te zien. Over en weer hebben ze elkaar nodig, dus is het handiger ze als een geheel te zien, een eenheid, een (nieuwe) gemeente.

Per postcode

Om te bepalen welke dan die gemeenten moeten zijn, hebben ze een methode ontwikkeld die er, in hun eigen woorden, zo uitziet.

,,Voor iedere woonlocatie in Nederland is (per postcode gebied, dus alleen de vier cijfers, niet de twee letters, red.) bepaald op welke gemeente die woonlocatie voor werk, winkels, cultuur, onderwijs, zorg, sport en natuur voornamelijk is aangewezen. Als voor die thema’s het merendeel van de inwoners van een bepaalde gemeente op de eigen gemeente en niet op een andere gemeente is aangewezen, is de betreffende gemeente als centrumstad aangemerkt. De overige locaties in Nederland zijn vervolgens toebedeeld aan de centrumstad die voor die woonlocatie het meest verzorgend is.’’

Niet even zwaar

Daarbij laten ze niet alles even zwaar wegen. Werk telt mee voor 35 procent, natuur voor 15 procent en de andere (stedelijke) voorzieningen samen voor 50 procent.

Een wat levert dat alles voor resultaat op? In de woorden van de onderzoekers dit: ,,Uit de analyse blijkt allereerst dat op het gebied van basisonderwijs de meeste Nederlandse gemeenten zelfvoorzienend zijn. Voor werk en een bevredigend aanbod aan winkels (voor mode en luxe artikelen), cultuur (uitvoeringen in de podiumkunsten) en (ziekenhuis)zorg zijn de meeste mensen echter aangewezen op een andere dan de eigen gemeente. Slechts 57 Nederlandse gemeenten zijn voor alle vijf functies zelfvoorzienend. Die 57 gemeenten hebben bovendien een duidelijke centrumfunctie voor hun omgeving waardoor ze met recht als centrumstad zijn aan te merken.’’

Emmeloord

Van die nieuwe gemeenten is Amsterdam met 1,8 miljoen inwoners de grootste. Ook de Zaanstreek, Almere, de Vechtstreek en een stuk van het Gooi delen de onderzoekers in bij Amsterdam. De kleinste nieuwe gemeente (iets meer dan 67.000 inwoners) is Emmeloord. Leuk om te weten, want zei de Hilversumse wethouder Wimar Jaeger niet onlangs dat mensen die het in Hilversum niet bevalt, moeten bedenken dat het in Emmeloord ook heel mooi wonen is?

Maar kijk, tussen de moloch Amsterdam en de forse knapen Utrecht (bijna 868.000 inwoners) en Amersfoort (dik 456.000 inwoners) houdt een nieuwe gemeente Hilversum op de 31e plek met ruim 178.000 inwoners dapper stand.

Baarn verdeeld

Interessant is nu eens op de kaart te kijken hoe het Gooi, het Eemland en de Vechtstreek op basis van postcodegebieden en op basis van de alledaagse werkelijkheid toevallen aan welke nieuwe gemeente. Dan blijken om te beginnen de huidige gemeentegrenzen geen stand te houden. Zo heeft een stukje Huizen meer banden met Amsterdam dan met Hilversum en de rest van het Gooi, terwijl dat voor het grootste deel van Huizen anders ligt.

Baarn is ook verdeeld: grotendeels georiënteerd op Amersfoort, maar voor een deel op Hilversum. Dat laatste geldt zeker voor Lage Vuursche, maar zelfs voor een deel van het dorp Baarn. Ook Wijdemeren valt uiteen. Nederhorst den Berg richt zich op Amsterdam, de andere dorpen op Hilversum. Bussum? Ook verdeeld. Maar Naarden en Muiden - straks samen met Bussum onderdeel van Gooise Meren - hebben zeker meer banden met Amsterdam.

Losse eindjes

Al met al is het een intrigerend plaatje. Emotie en nep-logica hebben de onderzoekers uitgeschakeld. Zo zijn ze tot een heel logische gemeentelijke herindeling gekomen. Toch zijn er natuurlijk losse eindjes. Een gemeente als Wijdemeren opknippen is wel te doen. Het ene dorp naar Amsterdam, het andere naar Hilversum.

Maar logischer dan een grens door het dorp Baarn te trekken, zou zijn het hele dorp aan Amersfoort toe te wijzen, net als het logisch zou zijn Huizen in zijn geheel bij Hilversum te voegen. Bussum en Naarden blijven dan over als lastigste kwestie.

In elk geval valt erover te wisten of Bussum bij Amsterdam moet worden gevoegd of toch maar bij Hilversum. Muiden gewoon bij Amsterdam voegen lijkt erg voor de hand te liggen. En zo valt Gooise Meren dan toch weer uit elkaar.

Meer nieuws uit Gooi en Eemland

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.