Pionier van de koffiewereld

Susanne van Velzen
Hilversum

Moniek Smit (38) uit Hilversum is een autoriteit in de koffiewereld. Als barista van het eerste uur behoort ze tot de selecte club die aan de wieg stond van de introductie van specialty coffee in Nederland. Als barista bij een koffiebar in Haarlem maakte ze heel wat cappuccino’s. Nu werkt ze als zelfstandige, de laatste drie jaar als ‘coffee consultant’. Ze helpt ondernemers hun weg te vinden in de koffiemarkt.

Mocht u Moniek Smit toevallig eens op bezoek krijgen, doe dan vooral geen moeite om koffie te zetten. Buiten de deur drinkt Moniek eigenlijk geen koffie. Dat ligt volledig aan haar zelf, haast ze zich er bij te zeggen. ,,Ik ben verwend geraakt. Voor mijn werk drink ik de beste koffies, met de beste maling en op de beste manier gebrand. Dan smaakt andere koffie – dus bijna alle koffie – voor mij gewoon vies.”

Eerst maar eens een koffiepaspoortje van Moniek. Hoeveel kopjes koffie gaan er op een dag doorheen? ,,Drie kopjes op een dag. Is dat heel teleurstellend? Er zijn wel dagen, als ik proeverijen doe, dat ik er meer drink. Maar gewoon zo op een kantoordag drink er ’s ochtends twee en ’s middags misschien nog één. ’s Avonds drink ik nooit koffie.”

Favoriete zetmethode

Nog wat paspoortgegevens: koffie koopt ze via internet bij kleine branderijen. Ze drinkt haar koffie altijd zwart, met als favoriete zetmethode de aeropress: een soort buis met een filter waar je het water doorheen duwt. Espresso drinkt ze graag buiten de deur, in de door haar geselecteerde zaken. In Hilversum zijn dat er vier: Presto Coffee, Doppio Espresso, Your Coffee en Studio Smaak.

Maar voordat ze nu als ontzettend zuur overkomt: ,,Het ligt niet aan hen, het ligt aan mij. Ik ben kieskeurig, maar ik kan ook ontzettend genieten van koffie! Als ik ergens kom, scan ik meteen de koffiemachine en hoe ze er mee omgaan. Ik hóór als de melk niet goed opschuimt of de espresso niet lekker doorloopt. Maar als er goede geluiden uit de koffiehoek komen, is er hoop.”

Het gesprek vindt plaats in Monieks kantoor. Sinds een tijdje werkt ze niet meer vanuit huis, maar vanuit een ruime, praktisch ingerichte bovenverdieping aan de rand van Hilversum. ,,Dat had ik veel eerder moeten doen. Thuis gaat je werk altijd door. Nu sluit ik hier de deur en denk ik: morgen is er weer een dag.”

Bloemenwinkel

Moniek praat onvermoeibaar enthousiast over koffie en de koffiewereld. Het is behalve haar werk en hobby, iets wat in haar hele systeem zit. ,,Mijn werk is niet standaard. Ik kan ook moeilijk aangeven wat mijn werk is en wat hobby. Het vloeit zo’n beetje door elkaar. Dat vind ik niet erg. Het is iets waar altijd mijn interesse naar uit zal blijven gaan. Of het nu mijn vakgebied is of niet.”

De liefde voor koffie en de wereld er omheen, is haar niet met de paplepel in gegoten. Na de havo in Castricum, begon ze in Amsterdam aan een studie commerciële economie. Het was de tijd dat ze nog gewoon koffie met suiker dronk. Met de studie had ze niet een concreet doel voor ogen. ,,Er was geen plan. Ik was niet zo bewust bezig met die dingen. Ik had commerciële economie uitgekozen omdat ik toch een studie uit moest zoeken. Misschien omdat ik vroeger, toen ik echt klein was, een eigen bloemenwinkel wilde. Dat leek me leuk en gezellig. Maar bezig met een carrière opbouwen, nee, dat niet.” Lachend verteld ze over de periode dat ze een blauwe maandag de opleiding tot reisbegeleider volgde.

9-tot-5-mentaliteit

,,Dat was mijn vluchtfase. Ik was ook al een jaar na mijn studie naar Australië geweest en wilde vooral weg. Toen ik uiteindelijk een relatie kreeg en vrij snel ging samenwonen in Haarlem, is het vluchten wat gestagneerd. Met die reisbegeleider-studie heb ik dan ook nooit meer iets gedaan.”

Na wat omzwervingen via communicatie-afdelingen en administratieve baantjes – ,,súpersaai!’’ – bedacht Moniek dat het anders moest met dat ,,hele carrièregebeuren’’. De 9-tot-5-mentaliteit en de volgepakte treinen waar ze iedere dag op dezelfde tijd in zat, begon ze zat te worden. Om over een nieuwe stap na te denken maar toch de huur te kunnen betalen, ging ze parttime aan de slag als barista bij een koffiebar in Haarlem. ,,Mensen vonden dat wel raar. Ik had gestudeerd en dan ging ik in een koffiebar werken. Maar het voelde goed. Wacht maar, dacht ik, op een dag zullen jullie zien dat het ergens goed voor is geweest.”

Kampioenschappen

De parttime baan werd een fulltime aanstelling en uiteindelijk werd Moniek bedrijfsleider bij de koffiebar. Haar baas, van oorsprong monteur van koffiemachines, bracht haar de technische kneepjes van het vak bij. ,,Hij haalde me ook over om mee te doen aan de Nederlandse Barista Kampioenschappen. Daar zag ik dat er meer mensen waren die koffie leuk vonden. Het was een wereld waarin ik me meteen op mijn gemak voelde. Ik werd snel geaccepteerd, en je hebt de liefde voor het koffievak gemeen in een tijd dat dat nog iets speciaals was. Wij waren de pioniers.”

Die barista kampioenschappen vonden plaats in 2002. Dat was, volgens Moniek, écht een ander koffietijdperk dan nu. ,,Ik denk dat er maar zes zaken waren in heel Nederland die in de specialty coffee zaten, zoals dat heet. Het kwam regelmatig voor dat mensen bij mij in de koffiebar een beetje verward om zich heen keken en dan wat bozig zeiden: ‘nou, doe mij maar gewoon zwart.’ Dat is nu totaal anders.”

Ondanks de successen in de koffiebar en de steeds grotere groep klanten die hun latte macchiato alleen door Moniek gemaakt wilde hebben, begon het toch te kriebelen om iets anders te gaan doen. ,,Ik verveel me vrij snel. Ik wil best iedere dag in een koffiebar staan, maar dan moet het wel ergens naar toe gaan. Zodra ik voel dat iemand anders mijn job over kan nemen, ga ik weer verder. Omdat er steeds meer koffiezaakjes kwamen met goede koffies, was de behoefte om te pionieren als barista ook minder geworden. Ik wilde weer door.”

Sojamelk

Moniek begon een eigen bedrijf in koffieproductontwikkeling. Ze had in de tussentijd immers een breed netwerk opgebouwd in de koffiewereld. Zo zette ze bijvoorbeeld een nieuw groot koffie- en theemerk in de markt voor in de horeca, bracht ze sojamelk aan de man voor koffie met melk bereidingen in koffiebars en introduceerde ze The Amsterdam Coffee Festival.

Sinds 2012 is Moniek coffee consultant, een term die ze zelf bedacht heeft. Ze adviseert bedrijven niet over welke koffie ze moeten kopen, of hoe ze het beste hun cappuccino kunnen maken. Ze geeft antwoord op de vraag van ondernemers: hoe ga ik me in die koffiemarkt bewegen? ,,Ik zie me in de toekomst steeds meer in een coachende rol. Niet per se in de koffie – al zal ik dat altijd blijven volgen – maar in het ondernemerschap in het algemeen. Ik ben gefascineerd door keuzes. Dat vind ik super interessant! Dilemma’s gaan altijd over keuzes maken. Doe ik iets wel of niet? Dat is in mijn eigen leven heel belangrijk geweest, maar bij anderen ook. Daar wil ik later nog eens een boek over schrijven.”

Moniek is heel bewust bezig met haar eigen onderneming. Zo had ze een jaar een ondernemerscoach. ,,Vroeger dacht ik: als ik meer geld wil verdienen, moet je harder werken. Zo ben ik ook opgegroeid. Nu weet ik, onder andere door die ondernemerscoach, dat je ook slimmer kunt werken. Niet overal ja tegen zeggen. Dat is doodeng, maar het brengt je wel verder. Daarom kan ik nu ook goed coachen; ik herken wat die ondernemers doormaken. Want hoe zij zich voelen, zo voelde ik me vijf jaar geleden ook! Dat maakt dat zij ook sneller van mij aannemen wat een goede oplossing kan zijn.”

Successen

Zelf heeft Moniek met haar coffee consultancy bedrijf helemaal haar weg gevonden. Eerder was ze altijd op zoek naar meer, meer, meer. Nu heeft ze naar eigen zeggen ‘echt rust gevonden’. ,,Zo terugkijkend denk ik: ik had best wat meer kunnen genieten van die tijd. Ik was vooral bezig met ‘wat komt hier na?’ Terwijl je nu pas je successen ziet. Gelukkig is het nooit te laat om er mee te beginnen. Daarom ga ik vanaf nu bewust, en zonder teveel onrust genieten van wat ik nu heb. Of dat nu in de koffiewereld is, of niet.”

Meer nieuws uit Gooi en Eemland

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.