Begraafplaats als spiegel van de maatschappij

Bussum

Een begraafplaats is geen plek waar de vrolijkheid je tegemoet komt. Toch wordt er op de Oude Rooms-Katholieke Begraafplaats Sint Vitus in Bussum veel gelachen. Beheerder Wim Majoor en de vrijwilligers Henk de Sain en Harry Majoor zijn opgewekte mensen. Iedere woensdag- en vrijdagmiddag zijn ze op de begraafplaats aan de Nieuwe Hilversumseweg te vinden. De grappen en grollen zijn niet van de lucht.

,,Dat moet ook kunnen, want als je hier de hele dag sjagrijnig rondloopt, raak je in de put”, zegt De Sain (68).

De Bussumer is sinds kort zelf weduwnaar. ,,Natuurlijk heb ik verdriet, maar je moet niet bij de pakken neer gaan zitten.” Het onderkomen waar de beheerder en vrijwilligers pauze houden, heet niet voor niets Bakkie Troost. ,,Het is niet alleen een plek voor ons om koffie te drinken, maar ook voor bezoekers van de begraafplaats”, zegt Majoor (64). ,,Sommige nabestaanden komen van ver, ze willen een praatje maken, naar het toilet en het komt ook voor dat mensen even tot rust moeten komen. In de ’hut’ zoals wij zeggen, wordt hen dan informatie verstrekt over het graf van hun dierbare. Een bezoek aan de begraafplaats brengt bij velen toch emoties naar boven.”

De Oude Rooms Katholieke (ORK) Begraafplaats Sint Vitus in Bussum is de oudste roomskatholieke begraafplaats van het Gooi. De particuliere Stichting tot Behoud ORK Sint Vitus Bussum voert het beheer. De Sint Vituskerk heeft de begraafplaats verkocht aan de gemeente Bussum. Die heeft na verloop van tijd ecologisch beheer van de begraafplaats ingevoerd. Majoor: ,,Dat betekent dat we de heideplantjes, die hier tussen de graven opkomen, met rust laten. ”

Tweemaal per week zijn Majoor en de vrijwilligers op de begraafplaats om onderhoud te plegen en nabestaanden te ontvangen. Maar er komt meer bij kijken dan een beetje schoffelen, graskantjes afsnijden en snoeien. Majoor en De Sain houden zich ook bezig met grafrestauraties. Majoor en De Sain hebben het renovatieproject samen opgezet. ,,Samen zijn we in 2005 begonnen met het restaureren van het in verval geraakte grafmonumenten”, vertelt Majoor. Daarna met het op hoogte stellen van de monumenten die erg verzakt waren. Maar omdat het allemaal handwerk betrof, was dat voor een aantal monumenten niet meer te doen. Door een gift van een smederij in Huizen zijn we in het bezit gekomen van een zogeheten dommekracht. Daarmee kunnen we monumenten lichten en op hoogte brengen.”

Vooral de restauratie van de kindergraven kostten Majoor en De Sain nogal wat hoofdbrekens. Het feit dat er geen achternamen op de stenen stonden zorgde voor problemen. ,,Kijk hier, er staat ’ons lief jochie Flipje’, ’en ons kleine poppetje Mopsie’, of ’Rolfje’. Maar geen achternaam”, zegt De Sain. ,,Wat opvalt is dat je veel jaartallen 1947, 1948 en in de jaren vijftig ziet”, vult Majoor aan. ,,In de naoorlogse jaren waren kinderen nog zwak door voedselschaarste en andere ontberingen. In jaren ’46 en ’47 was er een hausse in de kindersterfte door een difterie-epidemie. En in de jaren 1945-1950 zijn er ook veel kinderen gestorven die soms maar een paar dagen geleefd hebben na hun geboorte. Toen hadden ze nog geen couveuse, hè.”

Aan de zuidkant liggen de dure keldergraven met granieten stenen in allerlei kleuren, door de vrijwilligers de ’Goudkust’ genoemd. Daar vonden bekende Bussumers hun laatste rustplaats zoals Dreesmann, Vroom, Lakeman, Bensdorp, de Kort, Peek, Vehmeijer en Deiters.

De begraafplaats heeft een zichtlijn die loopt van de ingang rechtstreeks naar de Mariakapel op de Calvarieberg aan de andere kant. Op deze as bevinden zich ook de graven van Van Eeden en diens vriend pastoor Beumer, het priestergraf en een piëta. Eind 2004 werd op de Sint Vitusbegraafplaats uitgebreid gevierd dat de restauratie van het priestergraf af was. Maar inmiddels is het graf opnieuw aan restauratie toe, vertelt Majoor. De aanblik laat inderdaad niets te raden over. Aan de linkerkant naast de trap naar de grafkelder heeft het marmer losgelaten en boven de deur groeien zelfs varens.

Bijzonder zijn ook de graven van de schrijver Frederik van Eeden en pastoor Beumer, recht tegenover elkaar op de oost-west-as. ,,Van Eeden bekeerde zich op latere leeftijd tot het roomskatholicisme”, vertelt De Sain. ,,Beumer doopte hem en ze waren goede vrienden van elkaar. Op de oost-west-as liggen ze met de gezichten naar elkaar toe. Kunnen ze nog wat met elkaar converseren”, lacht hij.

De Sains ogen beginnen te twinkelen als hij ogenschijnlijk bloedserieus begint te vertellen dat de Oude Rooms-Katholieke begraafplaats ’de overledenen verticaal begraaft’. ,,Hè, zeggen de mensen dan. Niet horizontaal? Staan de kisten rechtop in het graf dan? Nee, natuurlijk niet. Maar de kisten liggen in het graf op elkaar gestapeld, dus verticaal. Ha ha ha! Nou, dan snappen ze het.”

Ieder jaar wordt op de begraafplaats een viering ter gelegenheid van Allerzielen gehouden. De wandeling eindigt bij Bakkie Troost. Bij een kop koffie en een sigaretje stelt de beheerder dat de begraafplaats een sociaal-maatschappelijk beeld schetst van Bussum na 1822. Dat vinden Majoor en De Sain en stichtingsvoorzitter Dries Postmus het mooie van Sint Vitus. ,,Het unieke is dat we onderhoud en restauratie van de monumenten in eigen hand hebben. Door dit werk krijg je affiniteit met de gemeenschap.” Postmus vult aan: ,,En alles staat op internet, dat is ook uniek.” Dankzij het internet (www.orkbegraafplaatsbussum.nl) worden nog steeds nabestaanden achterhaald. De Sain: ,,Mensen die op zoek zijn naar overleden familieleden kunnen daar in de index zoeken. Als ze de gezochte persoon vinden staan ze bij het graf, soms met tranen in de ogen ’och, zij was mijn lieve oma’ zeggen ze dan. Ontroerend om te zien hoe blij mensen kunnen zijn met de vondst van het graf van een verloren gewaand familielid.”

Meer nieuws uit Gooi en Eemland

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.