’Rekenkamer is geen afrekenkamer’

Karin Stadhouders: ,,De bedoeling van een rekenkamer is een gemeenteraad scherp te houden.’’© foto holland media combinatie

Edward de Vries Lentsch
Eemnes

Karin Stadhouders is de nieuwe voorzitter van de Rekenkamercommissie van de gemeenten Blaricum, Eemnes en Laren. Deze onafhankelijke commissie onderzoekt het functioneren van de BEL-gemeenten met als doel het gemeentebestuur te verbeteren. Het instituut is verplicht voor iedere gemeente in Nederland, maar vrij onbekend.

Karin Stadhouders was eerder raadslid(CDA De Bilt), wethouder(De Bilt), statenlid(Utrecht) en statengriffier(Flevoland). ,,Het openbaar bestuur is echt mijn habitat geworden.’’ Ze werd in 2013 lid en later voorzitter van de Rekenkamercommissie Amersfoort en nu dus ook voor de BEL-gemeenten.

Wat is een Rekenkamercommissie?

,,Het is een onafhankelijk onderzoekorgaan. Dus ook onafhankelijk van de gemeenteraad. De raad is niet opdrachtgever. Een Rekenkamercommissie kan bestaan uit alleen externe leden, zoals in de BEL-gemeenten.

Maar een gemengd model mét gemeenteraadsleden, is ook mogelijk, zoals in Amersfoort. De raad zit er dan dichter op. Je moet wel zorgen dat je partijpolitiek buiten de deur houdt. Maar dat snappen de raadsleden ook.

Er is landelijk wel discussie of niet alle leden externe leden zouden moeten zijn, zoals in de BEL-gemeenten dus.’’

Hoe werkt het in de praktijk?

,,De drie leden zetten onderzoeken uit naar het functioneren van de gemeente. Daarbij worden meestal onderzoeksbureaus ingeschakeld. Het bureau mag op dat moment niet al voor de gemeente werken. De uitkomsten van dat onderzoek zijn de basis voor aanbevelingen aan de raad.

De commissie zegt dus niet wat de raad er mee moet doen. Dat is aan de raad zelf. Zaken die voor verbetering vatbaar zijn, vormen wel eens een grijs gebied.

Het onderzoek moet in ieder geval onderzoekstechnisch kloppen. Daar mag geen vinger tussen te krijgen zijn.’’

Vanuit de BEL-raden is er soms kritiek op de onderzoeken. Een recent voorbeeld is het rapport ’civil society’, over vrijwilligerswerk en rol van gemeenten. De gemeenteraad van Eemnes plaatste forse kanttekeningen. In Laren werd het door de raad zelfs als een overbodig rapport weggestemd met 14-1.

Stadhouders: ,,Dat vind ik jammer en zonde. Dan zou ik uitgebreider met de raad willen bespreken, waarom wij het onderzoek hebben gedaan en waarom zij er geen behoefte aan hebben.

Soms kan het trouwens heel zinvol zijn dat een rapport iets bevestigt wat je al wist. Je gevoel of opvatting wordt dan onderbouwd.’’

Waarom is voor dit onderzoek gekozen?

,,De rol van vrijwilligers in de maatschappij is altijd al een belangrijk onderwerp. En zeker in de constellatie waarin steeds meer bij burgers wordt neergelegd is het nog belangrijker geworden. Hoe zitten die structuren in elkaar en hoe ervaren vrijwilligers dat zelf? En hebben die ideeën over de rol van de gemeente en hoe vrijwilligers geholpen kunnen worden?

Op zich werkt het in de drie gemeenten vrij redelijk, maar je merkt dat vrijwilligers weinig weten van de rol van een gemeente. Er is op communicatiegebied wat te verbeteren. Geen dramatische constatering, maar je kunt er wel iets mee doen. Misschien moet wij als rekenkamer iets bedenken waardoor we meer met de verschillende raden of fracties kunnen overleggen. Maar het moet niet zo zijn dat de rekenkamer alleen onderzoekt wat de raden willen.’’

Werken ambtenaren eigenlijk van harte mee aan de onderzoeken?

,,Ambtenaren werken meestal constructief mee, dat is wettelijk verplicht. De Rekenkamercommissie heeft het recht op antwoorden. Ambtenaren kunnen niet zeggen dat ze er nu even geen tijd voor hebben.

De kunst is om de relatie met de ambtelijke organisatie goed te houden. We zijn er niet om het mensen moeilijk te maken. Uiteindelijk is het de bedoeling om bij te dragen aan de verbetering van het bestuur. 'Dit waren jullie van plan, dit is het geworden, zijn de middelen efficiënt besteed, zijn de doelen bereikt, waren die eigenlijk wel duidelijk?' Vroeger reden in Utrecht vuilniswagens rond met de tekst: ’Elke klacht is een gratis advies’. Bij ons staat altijd wel een kritische noot in een rapport. Dat moet je als een verbeterpunt zien.

Ik heb zelf niet meegemaakt dat een rekenkamerrapport dramatische gevolgen had. Een rekenkamer is geen afrekenkamer. De bedoeling is wel een raad scherp te houden. Die heeft controlerende taken, moet kaders stellen. Het handelen van de raad kan ook worden meegenomen in een onderzoek. Bijvoorbeeld, is de gemeenteraad wel ’in control’ bij het sociaal domein (grote en complexe decentralisatie taken van Rijk naar gemeenten, red.)? Lukt het de raad om het goed te blijven volgen, hebben ze de benodigde informatie? Het kan zijn dat een raad zich onvoldoende kritisch opstelt of onvoldoende actief is in het stellen van kaders of het aansporen van het college. Dan kan het zinnig zijn dat de rekenkamer daarop wijst.’’

Wordt ook in de gaten gehouden wat er met de rapporten gebeurt?

,,Ja, maar het is ook aan de raad zelf om het college te houden aan het uitvoeren van aanbevelingen van de rekenkamer. De raad is de controleur van het college.’’

Een burger kan ook onderzoeken aanvragen?

,,Dat kan wel, maar ik heb dat in de BEL nog niet meegemaakt. Natuurlijk zijn suggesties voor onderzoek welkom.’’

Het is voor een burger in de BEL-gemeenten niet na te gaan welke onderzoeken er zijn. Hoe zit het met de transparantie?

,,Onze eigen communicatie naar de burger is inderdaad nog een punt van aandacht. We hebben geen eigen website, wel een pagina op de gemeentelijke websites.’’

Is het commissiewerk vrijwilligerswerk?

,,Nee, het is een betaalde (neven)functie, net als bij gemeenteraadsleden. Het onderzoeksbudget wordt bepaald door de gemeenteraad. De hoogte van het budget is niet wettelijk geregeld, maar het moet natuurlijk genoeg zijn om serieus onderzoek te kunnen doen. Ik zou geen voorzitter willen zijn van een Rekenkamercommissie die door een gemeenteraad niet serieus wordt genomen.’’

Meer nieuws uit Gooi en Eemland

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.